यो जिन्दगी खोइ के जिन्दगी – हरिभक्त कटुवाल बहुविकल्पीय प्रश्नोत्तरी | कक्षा ९
कक्षा ९, विषय नेपाली (०२४), एकाई साहित्य – कविता (साहित्य सुधा), शीर्षक यो जिन्दगी खोइ के जिन्दगी – हरिभक्त कटुवाल बहुविकल्पीय प्रश्नोत्तरी | कक्षा ९. यो प्रश्नोत्तरी कविताको विषयवस्तु, स्वर र सन्देशसँग सम्बन्धित छ। सबै १० वटा बहुविकल्पीय प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्, त्यसपछि आफ्नो नतिजा हेर्न र विस्तृत PDF उत्तरपुस्तिका डाउनलोड गर्न सबमिट गर्नुहोस्।
कविता ‘यो जिन्दगी खोइ के जिन्दगी’ बारे विस्तृत जानकारी
परिचय
हरिभक्त कटुवालको ‘यो जिन्दगी खोइ के जिन्दगी’ कविता नेपाली साहित्यको एक मार्मिक रचना हो। यस कवितामा कविले जीवनको निरर्थकता, क्षणभंगुरता र मानवीय दुःखलाई गहिरो संवेदनशीलताका साथ प्रस्तुत गरेका छन्। कविले जीवनलाई एक रहस्यमय र अर्थहीन यात्राको रूपमा चित्रण गरेका छन् जहाँ मानिसले चाहेर पनि वास्तविक खुसी र शान्ति पाउन सक्दैन। यो कविताले जीवनका यथार्थहरूमाथि गहिरो चिन्तन गर्न प्रेरित गर्छ।
मुख्य विषयवस्तु (Theme)
यस कविताको मुख्य विषयवस्तु जीवनको अनिश्चितता, अर्थहीनता, मानवीय निराशा र अस्तित्ववादी प्रश्नहरू हुन्। कविले जीवनलाई एउटा रहस्यमय पहेलीका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् जहाँ मानिसले बाहिरी रूपमा जतिसुकै खुसी र सन्तोष देखाए पनि भित्री रूपमा ऊ सधैँ कुनै न कुनै प्रकारको दुःख र असन्तुष्टिले घेरिएको हुन्छ। जीवन क्षणिक र अस्थायी हुन्छ, जसलाई कविले ‘धुवाँ’ र ‘छाया’ जस्ता उपमाहरू दिएर चित्रण गरेका छन्। जीवनको वास्तविक अर्थ खोज्नु व्यर्थको प्रयास हो भन्ने भाव कवितामा प्रबल छ।
स्वर (Tone)
कविताको मुख्य स्वर निराशावादी, चिन्तित र प्रश्नवाचक छ। कविले जीवनका विभिन्न पक्षमाथि ‘खोइ के जिन्दगी’ भन्दै प्रश्न चिह्न खडा गरेका छन्, जसले जीवनप्रतिको गहिरो उदासीनता र असन्तुष्टि व्यक्त गर्छ। कविताको समग्र प्रस्तुतिले पाठकहरूलाई जीवनको गहिराइमा डुब्न र यसका जटिलताहरूमाथि विचार गर्न बाध्य पार्छ। यहाँ कुनै आशा वा उत्साहको भाव पाइँदैन, बरु जीवनको कठोर यथार्थ र त्यसबाट उत्पन्न हुने पीडालाई कलात्मक ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ।
सन्देश (Message)
यस कविताको मुख्य सन्देश जीवनको सतहीपन र गहिरा यथार्थलाई बुझ्न कठिनाई हुने कुरा हो। कविले देखाउन खोजेका छन् कि बाहिरी हाँसो र खुसीका पछाडि गहिरो दुःख र निराशा लुकेको हुन सक्छ। मानिसले आफ्नो जीवनमा सुखको खोजी गरे पनि त्यो प्रायः व्यर्थ हुन्छ किनकि जीवन आफैंमा एउटा भ्रम मात्र हो। जीवनमा सुख र शान्ति पाउन असम्भवप्रायः छ र मानिसले यस यथार्थलाई स्वीकार गर्नुपर्छ। कविताले जीवनका भौतिक सुखभन्दा पनि आत्मिक शान्तिको खोजीमा लाग्न अप्रत्यक्ष रूपमा प्रेरित गर्छ, तर जीवनको निरर्थकता नै यसको केन्द्रीय बिन्दु हो।
द्रुत पुनरावलोकन (Quick Revision)
| मुख्य बुँदा | विवरण |
|---|---|
| कवि | हरिभक्त कटुवाल |
| विधा | कविता (आधुनिक नेपाली कविता) |
| मुख्य भाव | जीवनको निरर्थकता, क्षणभंगुरता, निराशा, मानवीय दुःख |
| प्रयुक्त तुलना | धुवाँ, छाया, हाँसोमा रुन खोज्नु, सपनाको खोल ओडेर हिँड्ने मान्छे |
| सन्देश | जीवनको गहिरा यथार्थ बुझ्न कठिनाई, बाहिरी खुसीभित्र लुकेको दुःख |
| टोट | निराशावादी, चिन्तित, प्रश्नवाचक |
अभ्यास प्रश्नहरू (Practice Questions)
- कवितामा कविले जीवनलाई ‘छोटो खेल’ किन भनेका छन्?
- जीवन मनोरञ्जनका लागि मात्र हो
- जीवन क्षणिक र अस्थायी छ
- जीवनमा धेरै खेलहरू हुन्छन्
- जीवनमा जित्नु र हार्नु सामान्य हो
उत्तर: (ख) जीवन क्षणिक र अस्थायी छ
- ‘सपनाको खोल ओडेर हिँड्ने मान्छे’ भन्नाले कविले के भन्न खोजेका छन्?
- मानिस सपनामा मात्रै बाच्छ
- मानिस यथार्थबाट भाग्न चाहन्छ
- मानिसले आफ्नो दुःख लुकाउँछ
- मानिसको जीवन भ्रमपूर्ण छ
उत्तर: (घ) मानिसको जीवन भ्रमपूर्ण छ
- कवितामा प्रयोग भएको ‘खोइ’ शब्दले कस्तो अर्थ दिन्छ?
- खोज्नु
- थाहा छैन
- देख्नु
- हराउनु
उत्तर: (ख) थाहा छैन
- कविले जीवनमा सुखको खोजीलाई कस्तो रूपमा हेरेका छन्?
- सफल यात्रा
- निरन्तर संघर्ष
- व्यर्थको प्रयास
- अनिवार्य आवश्यकता
उत्तर: (ग) व्यर्थको प्रयास
- यो कविताबाट हामीले जीवनको बारेमा कुन शिक्षा लिन सक्छौँ?
- जीवनलाई सधैं सकारात्मक दृष्टिले हेर्नुपर्छ
- जीवनको गहिराइ र जटिलतालाई स्वीकार गर्नुपर्छ
- जीवनमा केवल भौतिक सुखको पछि लाग्नुपर्छ
- जीवनका समस्याहरूबाट टाढा रहनुपर्छ
उत्तर: (ख) जीवनको गहिराइ र जटिलतालाई स्वीकार गर्नुपर्छ
