Very Short Answers + Full Sentence Answers MCQs Quiz | Class 10
This quiz is for **Class X**, covering **Sanskrit (122)**, from the **Section A: Unseen Comprehension** unit. It focuses on comprehension tasks related to ‘One-word (ekapadena)’ and ‘complete sentence (pūrṇa-vākyena)’ answers, totaling 2 + 4 marks. Test your understanding by submitting the quiz and download a detailed answer PDF for review.
अपठित-अवबोधनम् – अभ्यासः
अपठित-अवबोधनम् इति पठनकौशलस्य एकः महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति, यत्र छात्राः पूर्वं अपठितं कञ्चित् अनुच्छेदं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानाम् उत्तराणि ददति। अस्य उद्देशः छात्रेषु पठित्वा अर्थग्रहणं, विश्लेषणं, तथा सारलेखनकौशलं वर्धयितुम् अस्ति। CBSE दशमकक्षायां एषः विभागः विशेषरूपेण ‘एकपदेन’ तथा ‘पूर्णवाक्येन’ उत्तरदानस्य अभ्यासं कारयति।
एकपदेन उत्तरदानम् (One-word Answers – Ekapadena)
एकपदेन उत्तरदानम् इत्युक्ते प्रश्नस्य उत्तरं केवलम् एकेन पदेन एव लेखनीयम्।
- **रीतिः**:
- प्रश्नान् प्रथमं पठन्तु।
- अनुच्छेदं ध्यानपूर्वकं द्विर्वारं पठन्तु।
- प्रश्नस्य मुख्यपदं (key-word) अनुच्छेदे अन्वेषयन्तु।
- यत्र उत्तरं प्राप्यते, तस्मिन् वाक्ये केवलं प्रासङ्गिकं एकं पदम् एव उत्तररूपेण लिखन्तु।
- यानि क्रियापदानि, अव्ययपदानि वा सन्ति, तानि न लेखनीयानि। केवलं नामपदं, विशेषणं वा लेखनीयम्।
- **उदाहरणम्**:
- प्रश्नः: कः प्रतिदिनं पशून् मारयति स्म?
- अनुच्छेदः: …एकः सिंहः प्रतिदिनं बहून् पशून् मारयति स्म।
- उत्तरम्: सिंहः
पूर्णवाक्येन उत्तरदानम् (Full Sentence Answers – Purna-Vakyena)
पूर्णवाक्येन उत्तरदानम् इत्युक्ते प्रश्नस्य उत्तरं सम्पूर्णेन वाक्येन लेखनीयम्।
- **रीतिः**:
- प्रश्नान् प्रथमं पठन्तु।
- अनुच्छेदं ध्यानपूर्वकं द्विर्वारं पठन्तु।
- प्रश्नस्य मुख्यपदं तथा भावं अनुच्छेदे अन्वेषयन्तु।
- यस्मिन् वाक्ये उत्तरं विद्यते, तत् सम्पूर्णं वाक्यं लिखन्तु।
- आवश्यकतानुसारं प्रश्नस्य पदस्य स्थाने उत्तरपदं योजयित्वा वाक्यस्य रचनां कुर्वन्तु।
- **उदाहरणम्**:
- प्रश्नः: सिंहस्य समीपं गत्वा पशवः किम् अवदन्?
- अनुच्छेदः: …सर्वे पशवः सिंहस्य समीपं गत्वा अवदन् – “हे वनराज! भवान् एकं पशुं प्रतिदिनं खादतु। वयम् एकैकशः भवतः समीपम् आगमिष्यामः।”
- उत्तरम्: सर्वे पशवः सिंहस्य समीपं गत्वा अवदन् – “हे वनराज! भवान् एकं पशुं प्रतिदिनं खादतु। वयम् एकैकशः भवतः समीपम् आगमिष्यामः।”
महत्त्वपूर्णानि सूत्राणि (Important Tips)
- **अनुच्छेदस्य पठनम्**: अनुच्छेदं द्विवारं त्रिर्वारं वा धैर्येण पठन्तु, तस्य सामान्यभावं ज्ञातुं च प्रयत्नं कुर्वन्तु।
- **प्रश्नान् पठन्तु**: उत्तराणि लेखनात् पूर्वं सर्वे प्रश्नाः अवगताः स्युः।
- **मुख्यपदानि चिन्ता**: प्रश्नेषु विद्यमानानां मुख्यपदानां चिन्तनं कुर्वन्तु, तानि अनुच्छेदे अन्वेषयन्तु च।
- **व्याकरणज्ञानम्**: लिङ्ग-वचन-विभक्ति-पुरुष-लकारादीनां सामान्यज्ञानं आवश्यकम्।
- **पर्यायपदानि**: कदाचित् प्रश्ने भिन्नं पदं भवति, परन्तु तस्य पर्यायपदं अनुच्छेदे भवति। तं ज्ञातुं प्रयत्नं कुर्वन्तु।
सामान्यप्रश्नानां तालिका (Table of Common Interrogative Words)
| प्रश्नवाचकपदम् (Interrogative Word) | अर्थः (Meaning) |
|---|---|
| कः (Pu. Sing.), का (Fe. Sing.), किम् (Ne. Sing.) | कः/का/किम् (Who/What) |
| कदा (Kadaa) | कदा (When) |
| कुत्र (Kutra) | कुत्र (Where) |
| कथम् (Katham) | कथम् (How) |
| किमर्थम् (Kimartham) | किमर्थम् (Why) |
| कियत् (Kiyat) | कियत् (How much) |
शीघ्रं पुनरावलोकनम् (Quick Revision)
- अनुच्छेदस्य मुख्यभावं ज्ञातुं प्रयत्नं कुर्वन्तु।
- प्रश्नान् अवगन्तुं शान्तचित्ताः भवन्तु।
- एकपदेन उत्तराणि संक्षेपेण, पूर्णवाक्येन उत्तराणि सम्पूर्णतया लिखन्तु।
- व्याकरणस्य शुद्धतां रक्षन्तु।
अभ्यासप्रश्नाः (Practice Questions)
(लघु-अनुच्छेदः) एकः काकः पिपासितः आसीत्। सः जलं अन्वेष्टुं इतस्ततः अभ्रमत्। बहुदूरं भ्रमित्वा सः एकं घटं अपश्यत्। घटे अल्पं जलम् आसीत्। जलं उपरि आनेतुम् सः प्रस्तरखण्डान् घटे अक्षिप्त्। शनैः शनैः जलं उपरि आगतम्। काकः जलं पीत्वा सुखेन अगच्छत्।
- काकः कीदृशः आसीत्? (एकपदेन)
- सः किं अन्वेष्टुं अभ्रमत्? (एकपदेन)
- घटे कीदृशं जलम् आसीत्? (एकपदेन)
- काकः जलं उपरि आनेतुम् किम् अकरोत्? (पूर्णवाक्येन)
- जलपानं कृत्वा काकः कथं अगच्छत्? (एकपदेन)
