Very Short Answers (½ mark) MCQs Quiz | Class 9
कक्षा: IX, विषय: संस्कृतम् (122), इकाई: खण्ड अ: अपठित-अवबोधनम्, विषय: लघूत्तराणि (½ अङ्क) बहुविकल्पात्मक-प्रश्नोत्तरी। अस्मिन् प्रश्नोत्तरी-सञ्चये 3 समूहेषु 6 प्रश्नाः सन्ति (2+2+2), प्रत्येकं प्रश्नस्य कृते ½ अङ्कः निर्धारितः अस्ति, यत् कुलम् 3 अङ्कान् भवन्ति (यथा प्रश्नपत्रस्य संरचना)। प्रश्नोत्तरीं समाप्य स्वकीयम् उत्तरपत्रं PDF रूपेण डाउनलोड कर्तुं न विस्मरन्तु। शुभकामनाः!
अपठित-अवबोधनम्: लघूत्तर-प्रश्नाः (½ अङ्क)
अपठित-अवबोधनं संस्कृतपरीक्षायाः महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति। अस्मिन् भागे कश्चन अपठितः गद्यांशः अथवा पद्यांशः दीयते, तदाधारिताः च प्रश्नाः पृच्छ्यन्ते। विशेषतः ½ अङ्कस्य प्रश्नाः अतीव लघूत्तराणि अपेक्षन्ते, येषां उत्तरं प्रायः एकपदेन वा संक्षिप्तवाक्येन वा भवति। अस्य उद्देशः छात्रेषु पठन-अवबोधन-विश्लेषणक्षमतायाः विकासः अस्ति।
मुख्यबिन्दवः (Key Points)
- सम्यक् पठनम् (Careful Reading): गद्यांशं द्विवारं त्रिवारं वा ध्यानेन पठन्तु। मुख्यभावं ज्ञातुं प्रयत्नं कुर्वन्तु।
- प्रश्न-अवगमनम् (Understanding the Question): प्रत्येकं प्रश्नं ध्यानेन पठन्तु। प्रश्नस्य अर्थं सम्यक् अवगच्छन्तु यत् किं पृच्छ्यते।
- उत्तर-अनुसन्धानम् (Finding the Answer): प्रश्नानुसारं उत्तरं गद्यांशे अन्वेषयन्तु। ½ अङ्कस्य प्रश्नार्थं प्रायः प्रत्यक्षं उत्तरं गद्यांशे एव लभ्यते।
- पदज्ञानम् (Vocabulary Knowledge): यदि कस्यचित् पदस्य अर्थः न ज्ञायते, तर्हि सन्दर्भानुसारं तस्य अर्थं ज्ञातुं प्रयत्नं कुर्वन्तु।
- संक्षिप्तोत्तरम् (Concise Answer): ½ अङ्कस्य प्रश्नेषु केवलं अपेक्षितं उत्तरं लिखन्तु, न तु अनावश्यकं विस्तारम्। प्रायः एकपदं, विशेषणपदं, क्रियापदं वा उत्तरं भवति।
½ अङ्कस्य प्रश्नानां कृते युक्तयः (Techniques for ½ Mark Questions)
- एकपदेन उत्तरत (Answer in one word): अधिकांशतः ½ अङ्कस्य प्रश्नाः एकपदेन उत्तराणि अपेक्षन्ते। यथा – “कः?” (Who?), “किम्?” (What?), “कदा?” (When?), “कुत्र?” (Where?)।
- प्रश्नवाचिपदानां स्थानम् (Place of Interrogative Words): प्रश्नवाचिनः पदस्य स्थाने गद्यांशात् उत्तरपदं योजयित्वा पूर्णं वाक्यं विनापि उत्तरं दातुं शक्यते।
- कर्तृपदं क्रियापदं च (Subject and Verb): प्रश्ने यत् कर्तृपदं क्रियापदं च अस्ति, तत् अवलोक्य तदनुसारं उत्तरपदं चिनुत।
प्रश्नवाचक-पदानि (Interrogative Words)
| प्रश्नवाचक-पदम् | अर्थः | उदाहरणम् (उत्तरम्) |
|---|---|---|
| कः (पुं.) | Who? | रामः |
| का (स्त्री.) | Who? | सीता |
| किम् (नपुं.) | What? | फलम् |
| कदा | When? | प्रातः |
| कुत्र | Where? | वने |
| कथम् | How? | शनैः |
| किमर्थम् | Why? | परोपकाराय |
| कति | How many? | दश |
शीघ्रं पुनरावलोकनम् (Quick Revision List)
- गद्यांशं ध्यानपूर्वकं पठन्तु।
- प्रश्नस्य अर्थं अवगच्छन्तु।
- प्रत्यक्षं उत्तरं अन्वेषयन्तु।
- संक्षिप्तं, शुद्धं च उत्तरं लिखन्तु।
- प्रश्नवाचिपदानां अर्थं जानीत।
अतिरिक्त-अभ्यास-प्रश्नाः (5 Extra Practice Questions)
अधोलिखितान् प्रश्नान् पठित्वा उत्तराणि लिखन्तु।
- बालकस्य नाम किम् आसीत्?
- सुरेशः प्रतिदिनं कुत्र गच्छति स्म?
- सः कीदृशः छात्रः आसीत्?
- शिक्षकाः कं प्रशंसन्ति स्म?
- सुरेशस्य कः गुणः वर्णितः अस्ति?
