ਕਿਰਿਆ (Verb) MCQs Quiz | Class 9
ਕਲਾਸ: IX | ਵਿਸ਼ਾ: ਪੰਜਾਬੀ (004) | ਯੂਨਿਟ: ਵਿਆਕਰਨ | ਵਿਸ਼ਾ: ਕਿਰਿਆ (Verb) MCQs Quiz | ਜਵਾਬ ਚੋਣ ਅਧਾਰਿਤ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ; 2 ਪ੍ਰਸ਼ਨ × 1 ਅੰਕ। ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ PDF ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ “Submit Quiz” ਬਟਨ ਦਬਾਓ।
ਕਿਰਿਆ (Verb) ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝ
ਕਿਰਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ, ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘Verb’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਕ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਕਿਰਿਆ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ, ਵਾਪਰਨ ਜਾਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਰਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਖੇਡਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੌਣਾ, ਜਾਣਾ, ਆਉਣਾ, ਲਿਖਣਾ, ਬੋਲਣਾ ਆਦਿ।
ਕਿਰਿਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਿਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
- ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (Intransitive Verb):
ਇਹ ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮ (object) ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਕਰਤਾ (subject) ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਬੱਚਾ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। (ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ)
- ਕੁੜੀ ਹੱਸਦੀ ਹੈ। (ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ)
- ਮੁੰਡਾ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। (ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ)
- ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (Transitive Verb):
ਇਹ ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮ (object) ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਕਰਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਰਾਮ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। (‘ਕਿਤਾਬ’ ਕਰਮ ਹੈ)
- ਮਾਤਾ ਜੀ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। (‘ਰੋਟੀ’ ਕਰਮ ਹੈ)
- ਮੈਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ। (‘ਚਿੱਠੀ’ ਕਰਮ ਹੈ)
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ
ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ:
- ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ (Auxiliary Verb):
ਇਹ ਉਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਮੇਂ (tense) ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਮੈਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। (‘ਰਿਹਾ ਹਾਂ’ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ)
- ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੀ। (‘ਸੀ’ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ)
- ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ (Causative Verb):
ਜਦੋਂ ਕਰਤਾ ਆਪ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖੁਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। (ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਪਿਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ)
- ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। (ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ)
ਸੰਖੇਪ ਸਾਰਾਂਸ਼ (Quick Revision)
| ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ | ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਕਿਰਿਆ | ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ, ਵਾਪਰਨ ਜਾਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। | ਪੜ੍ਹਨਾ, ਖੇਡਣਾ |
| ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ | ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਕਰਤਾ ‘ਤੇ। | ਬੱਚਾ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। |
| ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ | ਕਰਮ ਸਮੇਤ, ਫਲ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੋਹਾਂ ‘ਤੇ। | ਰਾਮ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। |
| ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ | ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। | ਹੈ, ਸੀ, ਰਿਹਾ ਹੈ। |
| ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ | ਕਰਤਾ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। | ਪਿਲਾਉਂਦਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ। |
ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰੋ:
- ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ?
- ਲਿਖਣਾ
- ਖਾਣਾ
- ਚੱਲਣਾ
- ਬਣਾਉਣਾ
- “ਮੁੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੈ?
- ਮੁੰਡਾ
- ਪਾਣੀ
- ਪੀਂਦਾ ਹੈ
- ਹੈ
- ਕਿਹੜੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
- ਅਕਰਮਕ
- ਸਕਰਮਕ
- ਸਹਾਇਕ
- ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ
- “ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਿਸ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ?
- ਸਧਾਰਨ
- ਅਕਰਮਕ
- ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ
- ਸਕਰਮਕ
- “ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ?
- ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ
- ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ
- ਦੁਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ
- ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ
