Unseen Prose Passage (80–100 words) MCQs Quiz | Class 9
This quiz is for Class: IX, Subject: Sanskrit (122), Unit: Section A: Unseen Comprehension. It covers one unseen prose passage, very short answers, full sentence answers, title writing, and language work based on the paragraph (MCQ/Objective). Attempt all questions and click ‘Submit Quiz’ to see your score. You can also download a detailed answer PDF.
अपठित-गद्यांश-अवबोधनम्: विस्तृतं मार्गदर्शकम्
CBSE कक्षा ९ संस्कृत-पाठ्यक्रमस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति अपठित-गद्यांश-अवबोधनम्। अत्र छात्राः एकं अज्ञातं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ददति। एतत् तेषां पठन-अवबोधन-विश्लेषण-लेखन-कौशलानि वर्धयति।
अपठित-गद्यांशस्य अध्ययनस्य महत्त्वम्
- अवबोधन-क्षमतायाः विकासः: एतेन छात्राणां नवीनं पाठं झटिति अवगन्तुं क्षमता वर्धते।
- शब्दकोश-वृद्धिः: नूतनशब्दानां पर्यायशब्दानां च ज्ञानं भवति।
- व्याकरणिक-ज्ञानस्य प्रयोगः: सन्धिः, समासः, प्रत्ययाः, लिङ्ग-वचन-विभक्तयः इत्यादीनां व्याकरणनियमानां प्रयोगे दक्षता आगच्छति।
- विश्लेषण-कौशलम्: गद्यांशे निहितं भावं, सारं च ज्ञातुं क्षमता उद्भवति।
- लेखन-शैली-सुधारः: प्रश्नानाम् उत्तराणि स्पष्टतया, संक्षेपतः च लेखने अभ्यासः भवति।
गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तरलेखनस्य सोपानानि
- गद्यांशस्य ध्यानपूर्वकं पठनम्: प्रथमं गद्यांशं द्वित्रिवारं पठतु, तस्य मुख्यभावं ज्ञातुं प्रयत्नं करोतु। कठिनशब्दानाम् अर्थान् सन्दर्भानुसारं अवगन्तुं प्रयतस्व।
- प्रश्नानाम् अध्ययनम्: अनन्तरं सर्वान् प्रश्नान् पठतु। प्रश्ने किं अपेक्षितम् इति स्पष्टतया अवगच्छतु।
- प्रश्नानुसारं गद्यांशस्य पुनः पठनम्: प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं गद्यांशे कुत्रास्ति इति अन्वेष्टुं प्रयतस्व।
- उत्तराणां लेखनम्:
- एकपदेन उत्तरत: अत्र केवलम् एकं पदं एव उत्तररूपेण लेखनीयम्। यथा प्रश्नः – ‘कः पिपासितः आसीत्?’ उत्तरम् – ‘काकः’।
- पूर्णवाक्येन उत्तरत: अत्र प्रश्नस्य उत्तरं गद्यांशे यथा लिखितमस्ति, तथा पूर्णवाक्येन लेखनीयम्। अनावश्यकं विवरणं न लेखनीयम्।
- शीर्षक-लेखनम्: गद्यांशस्य मुख्यभावं यः शब्दः वा वाक्यखण्डः सम्यक् प्रकटयति, तत् शीर्षकत्वेन लेखनीयम्। यथा – ‘पिपासितः काकः’, ‘परिश्रमस्य फलम्’ इत्यादि।
- भाषिककार्यम् (MCQ/Objective): अत्र गद्यांशे प्रयुक्तानां शब्दानां पर्यायः, विलोमः, विशेषण-विशेष्य-सम्बन्धः, कर्तृ-क्रिया-सम्बन्धः, सन्धि-समास-प्रत्ययाः इत्यादयः प्रश्नाः भवन्ति। विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चित्वा लेखनीयम्।
मुख्यबिन्दूनां सारणी
| प्रश्नप्रकारः | अपेक्षितम् | उदाहरणम् |
|---|---|---|
| एकपदेन | एकं पदम् | कः पिपासितः? (उत्तरम्: काकः) |
| पूर्णवाक्येन | पूर्णं वाक्यम् | काकः किं अन्विष्यति स्म? (उत्तरम्: काकः जलम् अन्विष्यति स्म।) |
| शीर्षकम् | गद्यांशस्य मुख्यभावः | पिपासितः काकः |
| भाषिककार्यम् | व्याकरण-आधारितम् | ‘अन्विष्यति’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्? (उत्तरम्: काकः) |
शीघ्र-पुनरावृत्तिः
गद्यांशं पठित्वा तं अवगच्छतु। प्रश्नान् पठित्वा उत्तराणि अन्वेषयतु। संक्षिप्ततया, स्पष्टतया च उत्तरं लिखतु। व्याकरणनियमानां ध्यानं ददातु। शीर्षकं गद्यांशस्य सारं प्रकटयेत्।
अतिरिक्त-अभ्यास-प्रश्नाः
अपठित-गद्यांशः:
एकस्मिन् ग्रामे एकः कृषकः वसति स्म। तस्य नाम रामुः आसीत्। सः अतीव परिश्रमी, उदारश्च आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय स्वक्षेत्रं गच्छति स्म। तत्र सः धान्यादि वपति स्म। वर्षाकाले सः मेघान् प्रतीक्षते स्म। तस्य क्षेत्रं सर्वेषां ग्रामीणानां पोषणाय पर्याप्तम् आसीत्। रामुः स्वकार्यं भगवतः सेवां मन्यते स्म। अतः सः सदैव सन्तुष्टः आसीत्।
- रामुः कीदृशः कृषकः आसीत्? (एकपदेन)
- रामुः प्रतिदिनं किं करोति स्म? (पूर्णवाक्येन)
- रामुः स्वकार्यं किं मन्यते स्म? (एकपदेन)
- ‘परिश्रमी’ इति पदस्य विलोमपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।
- अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत।
