Satgur Nanak Pragatiya MCQs Quiz | Class 10
ਇਹ ਕਵਿਜ਼ CBSE ਕਲਾਸ X ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ (004) ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਸਾਹਿਤ ਮਾਲਾ 10 (ਕਵਿਤਾ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ’ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦਰਭ ਬਾਰੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਓ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ PDF ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ।
ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ: ਇਤਿਹਾਸਕ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦਰਭ
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ੨੩ਵੀਂ ਪਉੜੀ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ’ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਉੜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼
- ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ: ਪਉੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਚੱਕ ਪੈ ਰਹੀ ਧੁੰਧ ਸੀ। ਇਹ ਧੁੰਧ ਕੇਵਲ ਮੌਸਮੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਪਾਪ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਵੀ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ।
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਗਮਨ: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਤਾਰੇ ਛਿਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਦੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਇਆ।
- ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ: ੧੫ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦਰਭ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕੋ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ
| ਤੱਥ | ਵਰਣਨ |
|---|---|
| ਰਚਨਾਕਾਰ | ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ |
| ਵਾਰ | ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ (ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ) |
| ਪਉੜੀ | ੨੩ਵੀਂ ਪਉੜੀ |
| ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ | ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ |
| ਪ੍ਰਤੀਕ | ‘ਧੁੰਧ’ – ਅਗਿਆਨਤਾ; ‘ਸੂਰਜ’ – ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ |
ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ
- ‘ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ’ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
- ਇਹ ਪਉੜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਧੁੰਧ ਸੀ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਧੁੰਧ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
- ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
- ‘ਬਾਬਾ ਦੇਖੇ ਧਿਆਨ ਧਰਿ ਜਲਤੀ ਸਭ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਿਸਿ ਆਈ’ ਪੰਕਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਨ?
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ‘ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ’ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ?
- ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ’ ਪਉੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ?
