Samasa MCQs Quiz | Class 9
ଏହି CBSE ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ କୁଇଜ୍ ‘ସମାସ’ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ ତତ୍ପୁରୁଷ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଦ୍ୱିଗୁ, କର୍ମଧାରୟ, ବହୁବ୍ରୀହି ଏବଂ ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ସମାସରୁ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି। ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ 10ଟି ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ। କୁଇଜ୍ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ‘Submit Quiz’ ବଟନ୍ ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଫଳାଫଳର ଏକ PDF ଡାଉନଲୋଡ୍ କରନ୍ତୁ।
ସମାସ (Samasa)
ପରିଚୟ:
ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣରେ ସମାସ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇ ବା ତତୋଧିକ ପଦ ମିଶି ଗୋଟିଏ ପଦରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଶବ୍ଦକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ନୂତନ ପଦକୁ ସମସ୍ତ ପଦ ବା ସମାସ ନିଷ୍ପନ୍ନ ପଦ କୁହାଯାଏ। ସମାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରାୟତଃ ପୂର୍ବପଦର ବିଭକ୍ତି ଲୋପ ପାଏ।
ସମାସର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାରଭେଦ:
ମୁଖ୍ୟତଃ ଛଅ ପ୍ରକାର ସମାସ ରହିଛି, ଯାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:
1. ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ (Tatpurusa Samasa):
ଯେଉଁ ସମାସରେ ପରପଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ ଏବଂ ପୂର୍ବପଦରେ ଥିବା ବିଭକ୍ତିର ଲୋପ ହୁଏ, ତାହାକୁ ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ବିଭକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିତୀୟା, ତୃତୀୟା ଇତ୍ୟାଦି ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- ରଥକୁ ଚାଳକ = ରଥଚାଳକ (ଦ୍ୱିତୀୟା ତତ୍ପୁରୁଷ)
- ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହୀନ = ବିଦ୍ୟାହୀନ (ତୃତୀୟା ତତ୍ପୁରୁଷ)
- ଦେଶ ପାଇଁ ଭକ୍ତି = ଦେଶଭକ୍ତି (ଚତୁର୍ଥୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
- ଶିଙ୍ଗରୁ ଛୁଆ = ଶିଙ୍ଗଛୁଆ (ପଞ୍ଚମୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
- ରାଜାର ପୁତ୍ର = ରାଜପୁତ୍ର (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
- ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ = ଯୁଦ୍ଧନିପୁଣ (ସପ୍ତମୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
2. ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ (Dwandwa Samasa):
ଯେଉଁ ସମାସରେ ସମସ୍ୟମାନ ପଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘ଓ’ ଅବ୍ୟୟ ଲୋପ ପାଏ ଏବଂ ଉଭୟ ପୂର୍ବପଦ ଓ ପରପଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ = ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣ
- ବାପ ଓ ମା = ବାପମା
- ହରି ଓ ହର = ହରିହର
- ହାତ ଓ ଗୋଡ଼ = ହାତଗୋଡ଼
3. ଦ୍ୱିଗୁ ସମାସ (Dwigu Samasa):
ଯେଉଁ କର୍ମଧାରୟ ସମାସର ପୂର୍ବପଦ ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ହୋଇ ସମାହାର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରେ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱିଗୁ ସମାସ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- ତିନି ସଂଖ୍ୟକ ଭୁବନର ସମାହାର = ତ୍ରିଭୁବନ
- ପାଞ୍ଚ ସଂଖ୍ୟକ ବଟର ସମାହାର = ପଞ୍ଚବଟୀ
- ସାତ ସଂଖ୍ୟକ ଦିନର ସମାହାର = ସପ୍ତାହ
4. କର୍ମଧାରୟ ସମାସ (Karmadharaya Samasa):
ବିଶେଷଣ ପୂର୍ବପଦ ଓ ବିଶେଷ୍ୟ ପରପଦର ସମାସକୁ କର୍ମଧାରୟ ସମାସ କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ଉଭୟ ପଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷଣ ବିଶେଷ୍ୟକୁ ବିଶେଷିତ କରେ।
- ଉଦାହରଣ:
- ମହାନ୍ ଯେ ଜନ = ମହାଜନ
- ନୀଳ ଯେ କମଳ = ନୀଳକମଳ
- ଶ୍ୱେତ ଯେ ପଦ୍ମ = ଶ୍ୱେତପଦ୍ମ
5. ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ (Bahubrihi Samasa):
ଯେଉଁ ସମାସରେ ସମସ୍ୟମାନ ପଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ନ ଥାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ, ତାହାକୁ ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- ଦଶ ଆନନ ଯାହାର = ଦଶାନନ (ରାବଣ)
- ଚାରି ଚକ୍ଷୁ ଯାହାର = ଚତୁଃଚକ୍ଷୁ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ବ୍ରହ୍ମା)
- ବିଣା ପାଣିରେ ଯାହାର = ବୀଣାପାଣି (ସରସ୍ୱତୀ)
6. ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ସମାସ (Abyaibhaba Samasa):
ଯେଉଁ ସମାସରେ ପୂର୍ବପଦ ଏକ ଅବ୍ୟୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପଦ ଅବ୍ୟୟ ପଦ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାକୁ ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ସମାସ କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ପୂର୍ବପଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କରି = ଯଥାଶକ୍ତି
- ବନରେ ବନରେ = ପ୍ରତିବନ
- ଦିନକୁ ଦିନ = ପ୍ରତିଦିନ
ସମାସର ସାରାଂଶ (Summary of Samasa):
| ସମାସର ପ୍ରକାର | ପ୍ରାଧାନ୍ୟ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| ତତ୍ପୁରୁଷ | ପରପଦ | ରଥଚାଳକ |
| ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ | ଉଭୟ ପଦ | ବାପମା |
| ଦ୍ୱିଗୁ | ପୂର୍ବପଦ ସଂଖ୍ୟାବାଚକ (ସମାହାର) | ତ୍ରିଭୁବନ |
| କର୍ମଧାରୟ | ଉଭୟ ପଦ (ବିଶେଷଣ-ବିଶେଷ୍ୟ) | ମହାଜନ |
| ବହୁବ୍ରୀହି | ଅନ୍ୟ ପଦ | ଦଶାନନ |
| ଅବ୍ୟୟୀଭାବ | ପୂର୍ବପଦ (ଅବ୍ୟୟ) | ଯଥାଶକ୍ତି |
କ୍ଷିପ୍ର ପୁନରାବୃତ୍ତି (Quick Revision):
- ସମାସ: ଅର୍ଥକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା।
- ତତ୍ପୁରୁଷ: ପରପଦ ପ୍ରଧାନ, ବିଭକ୍ତି ଲୋପ।
- ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ଉଭୟ ପଦ ପ୍ରଧାନ, ‘ଓ’ ଲୋପ।
- ଦ୍ୱିଗୁ: ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ପୂର୍ବପଦ, ସମାହାର ଅର୍ଥ।
- କର୍ମଧାରୟ: ବିଶେଷଣ-ବିଶେଷ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ।
- ବହୁବ୍ରୀହି: ଅନ୍ୟ ପଦ ପ୍ରଧାନ।
- ଅବ୍ୟୟୀଭାବ: ପୂର୍ବପଦ ଅବ୍ୟୟ, ପୂର୍ବପଦ ପ୍ରଧାନ।
ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ (5 Extra Practice Questions):
- ‘ମାଘସ୍ନାନ’ – ଏହା କେଉଁ ସମାସର ଉଦାହରଣ?
ଉତ୍ତର: ତତ୍ପୁରୁଷ - ‘ନବଗ୍ରହ’ – ଏହି ପଦଟି କେଉଁ ସମାସର ଅନ୍ତର୍ଗତ?< ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିଗୁ
- ‘ହଳଦୀବସନ୍ତ’ (ହଳଦୀ ରଙ୍ଗର ବସନ୍ତ ପକ୍ଷୀ) – ଏହା କେଉଁ ସମାସ?
ଉତ୍ତର: ବହୁବ୍ରୀହି - ‘ଆଜୀବନ’ (ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) – ଏହି ସମାସ କେଉଁ ପ୍ରକାରର?
ଉତ୍ତର: ଅବ୍ୟୟୀଭାବ - ‘ସିଂହାସନ’ (ସିଂହ ଚିହ୍ନିତ ଆସନ) – ଏହା କେଉଁ ସମାସର ଉଦାହରଣ?
ଉତ୍ତର: କର୍ମଧାରୟ
