Samaasagalu MCQs Quiz | Class 9

ಸಮಾಸಗಳು (Compounds) – ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಪರಿಚಯ:

ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ. ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪದಗಳು ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಹೊಸ ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು “ಸಮಾಸ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸಗಳು ಭಾಷೆಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪದಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳಿರುತ್ತವೆ.

ಸಮಾಸಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು:

1. ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಪದವು ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ರಾಮ + ಬಾಣ = ರಾಮಬಾಣ (ರಾಮನ ಬಾಣ)
  • ಹೂವಿನ + ತೋಟ = ಹೂತೋಟ (ಹೂವಿನ ತೋಟ)
  • ಮನೆಯ + ಯಜಮಾನ = ಮನೆ ಯಜಮಾನ (ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ)

2. ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಪೂರ್ವಪದವು ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದವು ನಾಮಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಉಪಮಾನ-ಉಪಮೇಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಹಿರಿಯ + ಮರ = ಹೆಮ್ಮರ (ಹಿರಿದಾದ ಮರ)
  • ಕಪ್ಪು + ಹಲಗೆ = ಕಪ್ಪುಹಲಗೆ (ಕಪ್ಪಾದ ಹಲಗೆ)
  • ಹೊಸ + ಕವಿ = ಹೊಸಕವಿ (ಹೊಸದಾದ ಕವಿ)

3. ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಪೂರ್ವಪದವು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದವು ನಾಮಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಮೂಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಮೂರು + ಲೋಕ = ತ್ರಿಲೋಕ (ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಮೂಹ)
  • ಪಂಚ + ವಟಿ = ಪಂಚವಟಿ (ಐದು ವಟವೃಕ್ಷಗಳ ಸಮೂಹ)
  • ಏಳು + ಅಡಿ = ಏಳಡಿ (ಏಳು ಅಡಿಗಳ ಸಮೂಹ)

4. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಸಮಾಸ ಪದದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದ ಎರಡೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ‘ಮತ್ತು’ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ರಾಮ + ಲಕ್ಷ್ಮಣ = ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣ (ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ)
  • ತಾಯಿ + ತಂದೆ = ತಾತಂದೆ (ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ)
  • ಹಗಲು + ರಾತ್ರಿ = ಹಗಲುರಾತ್ರಿ (ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ)

5. ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರದೆ, ಬೇರೆ ಒಂದು ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಚಕ್ರ + ಪಾಣಿ = ಚಕ್ರಪಾಣಿ (ಚಕ್ರವು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳವನು – ವಿಷ್ಣು)
  • ನೀಲಿ + ಕಂಠ = ನೀಲಕಂಠ (ನೀಲಿಯಾದ ಕಂಠ ಉಳ್ಳವನು – ಶಿವ)
  • ಮುಪ್ಪನ್ನ + ಕಣ್ಣು = ಮುಕ್ಕಣ್ಣ (ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಉಳ್ಳವನು – ಶಿವ)

6. ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಪೂರ್ವಪದ ನಾಮಪದವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಕೈ + ಮುಗಿ = ಕೈಮುಗಿ (ಕೈಯಿಂದ ಮುಗಿ)
  • ಕಾಲು + ಇಡು = ಕಾಲಿಡು (ಕಾಲಿನಿಂದ ಇಡು)

7. ಗಮಕ ಸಮಾಸ:

• ವಿವರಣೆ: ಪೂರ್ವಪದವು ಗುಣವಾಚಕ ಅಥವಾ ಸರ್ವನಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದವು ನಾಮಪದವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಗಮಕ ಸಮಾಸ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಉತ್ತರಪದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಆ + ಹುಡುಗ = ಆಹುಡುಗ
  • ಎರಡು + ಕಣ್ಣು = ಎರಡೆಗಣ್ಣು
  • ಸಿಹಿ + ಮಾವು = ಸಿಹಿಮಾವು (ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾವು)

ಸಮಾಸಗಳು – ಒಂದು ನೋಟ (Quick Revision):

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Extra Practice Questions):

1. ‘ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ’ ಇದು ಯಾವ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ? (ಉತ್ತರ: ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ)
2. ‘ನವರಾತ್ರಿ’ ಪದವು ಯಾವ ಸಮಾಸ? (ಉತ್ತರ: ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸ)
3. ‘ಮನೆ ಮನೆ’ ಇದು ಯಾವ ಸಮಾಸ? (ಉತ್ತರ: ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ)
4. ‘ಮಹಾತ್ಮ’ ಯಾವ ಸಮಾಸ? (ಉತ್ತರ: ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ)
5. ‘ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ’ ಯಾವ ಸಮಾಸ? (ಉತ್ತರ: ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ)