Prose Extract Comprehension (गद्यांश) MCQs Quiz | Class 9
This quiz is designed for Class IX students studying Sanskrit (Communicative) (Code 119), specifically covering Unit Part D: पठित-अवबोधनम् (Text Reading). It focuses on Prose Extract Comprehension (गद्यांश) MCQs, including seen passage-based questions, one-word and full-sentence answers, and language tasks like कृतृ–क्रिया, विशेषण–विशेष्य, पर्याय/विलोम (a typical 5 marks set). Test your understanding, submit your answers, and download a detailed PDF of your results.
गद्यांश-अवबोधनम्: एकं सम्यक् परिशीलनम्
गद्यांश-अवबोधनं संस्कृतपरीक्षायां महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति। अत्र छात्राः एकं अपठितं वा पठितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ददति। एतत् न केवलं पठनकौशलं अपितु भाषाज्ञानमपि परीक्षिति।
मुख्यबिन्दवः
- पठनम्: गद्यांशं ध्यानपूर्वकं द्विवारं त्रिवारं वा पठनीयम्।
- प्रश्नानां बोधनम्: प्रत्येकं प्रश्नं सम्यक् अवगन्तव्यम्। प्रश्नवाचकानि पदानि (कः, का, किम्, कुत्र, कदा, कथम्, किमर्थम्) विशेषतया द्रष्टव्यानि।
- उत्तर-अन्वेषणम्: प्रश्नानाम् उत्तराणि गद्यांशे अन्वेषणीयानि।
प्रश्नानां प्रकाराः
एकपदेन उत्तरत (One-word answers)
संक्षिप्तम् उत्तरं प्रदेयम्। प्रायः एकं पदं वा पदद्वयं पर्याप्तम् भवति।
उदाहरणम्: “कः विद्यालयं गच्छति?” उत्तरम्: “रामः।”
पूर्णवाक्येन उत्तरत (Full-sentence answers)
सम्पूर्णं वाक्यं यत् गद्यांशे विद्यते तदेव उत्तरत्वेन लेखनीयम्।
उदाहरणम्: “रामः प्रतिदिनं किं करोति?” उत्तरम्: “रामः प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छति।”
भाषाकार्यम् (Language tasks)
- कृतृ–क्रिया सम्बन्धः (Subject-Verb Relation): वाक्ये कर्तृपदं (कर्ता) क्रियापदं च (क्रिया) ज्ञात्वान्तरसम्बन्धः प्रदर्शनीयः। उदाहरणम्: “बालकः पठति।” (बालकः – कर्ता, पठति – क्रिया)
- विशेषण–विशेष्य सम्बन्धः (Adjective-Noun Relation): विशेषणपदं विशेष्यपदं च (यस्य गुणं कथ्यते) पृथक् करणीयम्। उदाहरणम्: “सुन्दरं पुष्पम्।” (सुन्दरम् – विशेषणम्, पुष्पम् – विशेष्यम्)
- पर्यायपदम् (Synonyms): दत्तपदस्य समानार्थकं पदं गद्यांशात् चित्वा लेखनीयम्। उदाहरणम्: ‘मित्रम्’ इत्यस्य पर्यायः ‘सखा’।
- विलोमपदम् (Antonyms): दत्तपदस्य विपरीतार्थकं पदं गद्यांशात् चित्वा लेखनीयम्। उदाहरणम्: ‘सुखम्’ इत्यस्य विलोमः ‘दुःखम्’।
अभ्यासप्रश्नाः (Practice Questions)
- प्रश्न १: “मृगः वने चरति।” इत्यत्र कर्तृपदं किम्?
उत्तरम्: मृगः - प्रश्न २: ‘सूर्यः’ इत्यस्य पर्यायपदं किम्?
उत्तरम्: रविः - प्रश्न ३: “शिशुः दुग्धं पिबति।” इत्यत्र क्रियापदं किम्?
उत्तरम्: पिबति - प्रश्न ४: ‘अधुना’ इत्यस्य विलोमपदं किम्?
उत्तरम्: पुरा - प्रश्न ५: “मधुरं फलम्” इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
उत्तरम्: मधुरं
