Portfolio (Nivesh Suchika) MCQs Quiz | Class 9

नवमी कक्षायाः संस्कृतविषयस्य (विषय कोड: 122) ‘आन्तरिक मूल्यांकनम्’ (इकाई 20) अन्तर्गतं ‘पोर्टफोलियो (निवेश सूचिका)’ इति प्रकरणम् आधारीकृत्य अभ्यासः। अस्मिन् प्रश्नावलौ कक्षाकार्यस्य सङ्ग्रहः, स्व-मूल्याङ्कनं, सहकर्मी-मूल्याङ्कनं, शिक्षण-कलाकृतयः, व्यवस्थित-सङ्कलनम् (5 अङ्काः) इत्यादयः विषयाः सन्ति। कृपया प्रश्नावलिं समाप्य ‘Submit Quiz’ इति बटनं नुदन्तु, ततः ‘Download Answer PDF’ इति बटनं नुदन्तु।

पोर्टफोलियो (निवेश सूचिका) – एकं गहनं अवलोकनम्

पोर्टफोलियो, यं संस्कृतभाषायां ‘निवेश सूचिका’ इति उच्यते, छात्राणां शैक्षिक-प्रगतेः, उपलब्धीनां, कौशलानां च व्यवस्थितः सङ्ग्रहः अस्ति। एतत् केवलं परीक्षापत्राणां सङ्कलनं न भवति, अपितु छात्रस्य शिक्षण-प्रक्रियायाः व्यापकं प्रतिबिम्बं भवति। सीबीएसई इत्यनेन आन्तरिक-मूल्याङ्कनस्य भागत्वेन निवेश सूचिकायाः उपयोगः छात्राणां सर्वाङ्गीण-विकासं मूल्याङ्कनाय कृतः अस्ति।

पोर्टफोलियो घटकाः (5 अङ्काः)

निवेश सूचिकायां निम्नलिखित-घटकानि समाविष्टानि भवन्ति, येषां आधारेण 5 अङ्काः दीयन्ते:

  • कक्षाकार्यस्य सङ्ग्रहः (Collection of Classwork): अस्मिन् छात्राणां कक्षायां कृतं कार्यं, यथा लेखनं, अभ्यासः, लघुपरीक्षाः च समाविष्टानि भवन्ति। एतत् दैनिक-अध्ययनस्य, सक्रिय-भागग्रहणस्य च प्रमाणं दर्शयति।
  • स्व-मूल्याङ्कनम् (Self-Assessment): छात्राः स्वकार्यस्य समीक्षां कुर्वन्ति, दुर्बलता-सबलताः च ज्ञातुं प्रयतन्ते। एतत् आत्म-चिन्तनं, उत्तरदायित्वं च वर्धयति। छात्राः स्व-प्रगतिं स्वयमेव ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
  • सहकर्मी-मूल्याङ्कनम् (Peer-Assessment): छात्राः परस्परं स्वमित्राणां कार्यस्य मूल्याङ्कनं कुर्वन्ति। एतत् अन्येषां दृष्टिकोणात् अवगमनाय, रचनात्मक-प्रतिक्रिया-दात्रे च सहायकं भवति। एतत् सामाजिक-कौशलानि, आलोचनात्मक-चिन्तनं च वर्धयति।
  • शिक्षण-कलाकृतयः (Learning Artifacts): एते छात्राणां सृजनात्मक-कार्याणि सन्ति, यथा – परियोजनाः, प्रस्तुतीकरणानि, चित्राणि, प्रतिमानानि, कविताः, कथाः वा। एतेन छात्राणां प्रतिभा, रुचिश्च दृश्यते।
  • व्यवस्थित-सङ्कलनम् (Organized Compilation): पोर्टफोलियो-कार्याणि व्यवस्थितरूपेण सङ्गृहीतानि भवेयुः। एतत् मूल्याङ्कनं सुकरं करोति तथा च छात्रस्य कार्यस्य सुगम-अन्वेषणं सुनिश्चितं करोति। विषयानुसारं, कालक्रमानुसारं वा सङ्ग्रहः आवश्यकः।

मुख्य बिन्दवः

  • पोर्टफोलियो छात्रस्य समग्र-शिक्षण-प्रक्रियायाः प्रमाणं भवति।
  • एतत् छात्राणां उत्तरदायित्वं, आत्म-चिन्तनं च वर्धयति।
  • शिक्षकाः छात्राणां प्रगतेः व्यापकं चित्रं प्राप्तुं शक्नुवन्ति।
  • एतत् केवलं परीक्षा-केन्द्रितं मूल्याङ्कनं न भवति, अपितु कौशल-आधारितं भवति।
  • नियमित-समीक्षा, अद्यतनीकरणं च पोर्टफोलियो इत्यस्य प्रभावितायै आवश्यकम्।

द्रुत पुनरावृत्तिः

पोर्टफोलियो (निवेश सूचिका) छात्रस्य विविध-शैक्षिक-कार्यस्य व्यवस्थितः सङ्ग्रहः अस्ति। एतत् कक्षाकार्यम्, स्व-मूल्याङ्कनम्, सहकर्मी-मूल्याङ्कनम्, शिक्षण-कलाकृतयः, व्यवस्थित-सङ्कलनं च अन्तर्भावयति। एतत् छात्राणां प्रगतेः, आत्म-चिन्तनस्य, सृजनात्मकतायाः च महत्त्वपूर्णं साधनम् अस्ति, यस्मै आन्तरिक-मूल्याङ्कने 5 अङ्काः निर्दिष्टाः सन्ति।

अभ्यासप्रश्नाः

  • पोर्टफोलियो इत्यस्य कः घटकः छात्रान् स्वकार्यस्य समीक्षां कर्तुं प्रेरयति?
    1. कक्षाकार्यस्य सङ्ग्रहः
    2. स्व-मूल्याङ्कनम्
    3. सहकर्मी-मूल्याङ्कनम्
    4. शिक्षण-कलाकृतयः
  • सीबीएसई आन्तरिक-मूल्याङ्कने पोर्टफोलियो इत्यस्मै कति अङ्काः दीयन्ते?
    1. 10 अङ्काः
    2. 5 अङ्काः
    3. 15 अङ्काः
    4. 20 अङ्काः
  • ‘शिक्षण-कलाकृतयः’ इत्यत्र किम् उदाहरणं न अस्ति?
    1. परियोजना
    2. चित्रकला
    3. लघुपरीक्षा
    4. कविता
  • पोर्टफोलियो इत्यनेन कस्य विकासः मुख्यतया लक्षितः अस्ति?
    1. पाठ्यक्रमेण सह स्मरणशक्तिः
    2. पुस्तक-ज्ञानम्
    3. समग्र-शिक्षण-प्रक्रिया, आत्म-विकासः च
    4. शिक्षकाणां कार्यस्य न्यूनीकरणम्
  • व्यवस्थित-सङ्कलनस्य मुख्यः लाभः कः?
    1. पोर्टफोलियो विशालं दर्शयति
    2. मूल्याङ्कनं सुकरं भवति
    3. अङ्काः स्वयमेव वर्धन्ते
    4. केवलं सौन्दर्यार्थम्

Author

  • CBSE Quiz Editorial Team

    Content created and reviewed by the CBSE Quiz Editorial Team based on the latest NCERT textbooks and CBSE syllabus. Our goal is to help students practice concepts clearly, confidently, and exam-ready through well-structured MCQs and revision content.