Number – Change (Vachan Badla) – VSA (3 asked; attempt 2) MCQs Quiz | Class 9

वचन बदला (Number – Change) – तपशीलवार माहिती

1. प्रस्तावना (Introduction)

मराठी व्याकरणात नामाच्या संख्येवरून त्याचे ‘वचन’ ठरवले जाते. वचन म्हणजे नामाद्वारे सूचित होणाऱ्या वस्तू किंवा व्यक्तींची संख्या. मराठीत वचनाचे दोन प्रकार आहेत: एकवचन आणि अनेकवचन.

• एकवचन (Singular): जेव्हा नामावरून एकच वस्तू किंवा व्यक्तीचा बोध होतो, तेव्हा ते एकवचन असते. उदा. मुलगा, पुस्तक, घर.
• अनेकवचन (Plural): जेव्हा नामावरून एकापेक्षा जास्त वस्तू किंवा व्यक्तींचा बोध होतो, तेव्हा ते अनेकवचन असते. उदा. मुले, पुस्तके, घरे.

2. वचन बदलण्याचे नियम (Rules for Changing Number)

मराठीत वचन बदलण्यासाठी काही सामान्य नियम आहेत, परंतु काही अपवादही आहेत.

• अ-कारान्त पुल्लिंगी नामे (Masculine nouns ending in ‘a’):
  • काही ‘अ’ कारान्त पुल्लिंगी नामांचे अनेकवचन ‘ए’ कारान्त होते. उदा. मुलगा → मुलगे, घोडा → घोडे, रस्ता → रस्ते.
  • काही ‘अ’ कारान्त पुल्लिंगी नामांचे अनेकवचन बदलत नाही. उदा. देव → देव, कवी → कवी, शत्रू → शत्रू.
• आ-कारान्त स्त्रीलिंगी नामे (Feminine nouns ending in ‘a’):
  • काही ‘आ’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामांचे अनेकवचन ‘आ’ तसेच राहते. उदा. शाळा → शाळा, सभा → सभा.
• ई-कारान्त स्त्रीलिंगी नामे (Feminine nouns ending in ‘i’ / ‘ee’):
  • अनेक ‘ई’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामांचे अनेकवचन ‘या’ किंवा ‘ई’ कारान्त होते. उदा. नदी → नद्या, काठी → काठ्या, मुलगी → मुली, वही → वह्या.
• अ-कारान्त नपुंसकलिंगी नामे (Neuter nouns ending in ‘a’):
  • काही ‘अ’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामांचे अनेकवचन ‘ए’ कारान्त होते. उदा. पुस्तक → पुस्तके, घर → घरे, झाड → झाडे.
• काही अपवादात्मक नामे (Some exceptional nouns):
  • काही शब्दांचे वचन त्यांच्या मूळ रूपातच राहते (उदा. शिक्षक → शिक्षक) तर काही बदलतात (उदा. माणूस → माणसे).

3. वचन बदलाची उदाहरणे (Examples of Number Change)

4. त्वरित उजळणी (Quick Revision)

• नामाच्या संख्येवरून वचन ठरते.
• मराठीत एकवचन आणि अनेकवचन असे दोन प्रकार.
• पुल्लिंगी, स्त्रीलिंगी आणि नपुंसकलिंगी नामांचे वचन बदलण्याचे नियम भिन्न असतात.
• काही नामांचे अनेकवचन त्यांच्या एकवचनाप्रमाणेच असते.

5. अधिक सराव प्रश्न (5 Extra Practice Questions)

1. ‘कुत्रा’ या शब्दाचे अनेकवचन काय?
   • a) कुत्री
   • b) कुत्रे
   • c) कुत्रा
   • d) कुत्र्या

   उत्तर: b) कुत्रे

2. ‘मासा’ या शब्दाचे अनेकवचन काय?
   • a) मासे
   • b) मासी
   • c) मासा
   • d) मास्या

   उत्तर: a) मासे

3. ‘शिक्षक’ या शब्दाचे अनेकवचन काय?
   • a) शिक्षके
   • b) शिक्षक
   • c) शिक्षिका
   • d) शिक्षका

   उत्तर: b) शिक्षक

4. ‘पुस्तक’ चे अनेकवचन ‘पुस्तके’ होते, तर ‘टोपी’ चे अनेकवचन काय होईल?
   • a) टोपी
   • b) टोप्या
   • c) टोपीये
   • d) टोपिया

   उत्तर: b) टोप्या

5. ‘रस्ता’ या शब्दाचे अनेकवचन काय?
   • a) रस्ते
   • b) रस्त्या
   • c) रस्तो
   • d) रस्ती

   उत्तर: a) रस्ते