MCQ: Story + Prose (Kahani + Vartak) MCQs Quiz | Class 9
ਇਹ ਕੁਇਜ਼ CBSE Class IX ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ (004) ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ‘ਸਾਹਿਤ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਆਧਾਰਿਤ)’ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਕਹਾਣੀ + ਵਾਰਤਕ’ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 5 ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਹਰੇਕ 1 ਅੰਕ ਦਾ (ਕੁੱਲ 5 ਅੰਕ)। ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਸਬਮਿਟ ਬਟਨ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਕੋਰ ਦੇਖੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਉੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਵਾਬ ਪੱਤਰੀ ਦੀ PDF ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ: ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ
CBSE Class IX ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ (Story):
ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਘਟਨਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ: ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਥਾਨਕ, ਪਾਤਰ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਮਹੱਤਤਾ: ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਾਰਤਕ (Prose):
ਵਾਰਤਕ ਗੱਦ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖ, ਨਿਬੰਧ, ਜੀਵਨੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਆਦਿ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ।
- ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ, ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੰਖੇਪਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।
- ਮਹੱਤਤਾ: ਵਾਰਤਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।
ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ (ਉਦਾਹਰਨਾਂ):
| ਲੇਖਕ | ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ (ਉਦਾਹਰਨ) | ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ (ਉਦਾਹਰਨ) |
|---|---|---|
| ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ | ਭਾਬੀ ਮੈਨਾ | ਪ੍ਰੀਤ ਮਾਰਗ |
| ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ | ਇੱਕ ਪੈਰ ਘੱਟ ਤੁਰਨਾ | ਸਾਹਿਤਾਰਥ |
| ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ | ਲਾਹੌਰ | – (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ) |
| ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ | – | ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ |
| ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | – | ਚਾਨਣ ਦੇ ਝਰੋਖੇ |
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਈ (Quick Revision):
- ਕਹਾਣੀ: ਘਟਨਾ/ਪਾਤਰ ਆਧਾਰਿਤ, ਮਨੋਰੰਜਨ + ਸਿੱਖਿਆ।
- ਵਾਰਤਕ: ਵਿਚਾਰ/ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਧਾਰਿਤ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ + ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ।
- ਦੋਵੇਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਲੇਖਕਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Practice Questions):
- ਕਹਾਣੀ ‘ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ’ ਕਿਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ?
(ੳ) ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ (ਅ) ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ (ੲ) ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ (ਸ) ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ - ਵਾਰਤਕ ‘ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(ੳ) ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ (ਅ) ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣਾ (ੲ) ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ (ਸ) ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ - ‘ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ’ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
(ੳ) ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਅ) ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ (ੲ) ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਸ) ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ - ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
(ੳ) ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਘਰ (ਅ) ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਥਾਨ (ੲ) ਕਹਾਣੀ ਜਿੱਥੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ (ਸ) ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ - ਕਿਹੜੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਨੇ ‘ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ’ ਵਰਗੀਆਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ?
(ੳ) ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਅ) ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ (ੲ) ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ (ਸ) ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
