MCQ: Story + Prose (Kahani + Vartak) MCQs Quiz | Class 10
ਇਹ ਕਵਿਜ਼ ਜਮਾਤ X, ਵਿਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ (004), ਯੂਨਿਟ ਸਾਹਿਤ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਆਧਾਰਿਤ) ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ + ਵਾਰਤਕ (Kahani + Vartak) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 10 ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQs) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਲ 10 ਅੰਕ। ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ‘Submit Quiz’ ਬਟਨ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਵੇਖੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ PDF ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ)
ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ (Short Story)
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਹਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪਾਤਰ, ਸੰਖੇਪ ਕਥਾਨਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀਕਾਰ: ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ।
- ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ‘ਇੱਕ ਪੈਰ ਘੱਟ ਤੁਰਨਾ’, ‘ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ’, ‘ਰਬਾਬੀ’।
ਵਾਰਤਕ (Prose)
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖ, ਨਿਬੰਧ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜੀਵਨੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਫਲਸਫੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
- ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਰਤਕਕਾਰ: ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ।
- ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ‘ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ’, ‘ਆਪਣਾ ਦੇਸ’, ‘ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰਾ’।
ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਕਹਾਣੀ (Kahani) | ਵਾਰਤਕ (Vartak) |
|---|---|---|
| ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ | ਮਨੋਰੰਜਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਜਾਣਕਾਰੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ |
| ਵਿਧਾ | ਗਲਪ (Fiction) | ਗੈਰ-ਗਲਪ (Non-Fiction) |
| ਸ਼ੈਲੀ | ਸੰਖੇਪ, ਕਲਾਤਮਕ, ਭਾਵਪੂਰਤ | ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਤਰਕਪੂਰਨ, ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ |
| ਪਾਤਰ | ਅਹਿਮ, ਕਥਾਨਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ | ਘੱਟ ਅਹਿਮ, ਵਿਚਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ |
ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ
- ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖ, ਨਿਬੰਧ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ।
- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹਨ।
- ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
- ‘ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਮੰਜਲ’ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਣ ਹੈ?
- ‘ਨਵਾਂ ਜਨਮ’ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਕਿਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ?
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮੋਢੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
- ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
- ‘ਭੂਆ’ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭੂਆ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
