Letter Writing (Personal + Application/Binai Patra) MCQs Quiz | Class 9
ਜਮਾਤ: IX, ਵਿਸ਼ਾ: ਪੰਜਾਬੀ (004), ਯੂਨਿਟ: ਲੇਖਣ। ਇਹ ਕੁਇਜ਼ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ (ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ) ਦੇ ਬਹੁ-ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੋਣ-ਆਧਾਰਿਤ (2 ਪੱਤਰਾਂ) ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਪੱਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ/ਫਾਰਮੈਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 7 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਇਜ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਕੋਰ ਦੇਖੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ PDF ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ।
ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਮਾਤ 9 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 7 ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ (ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੱਤਰ)।
1. ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ (Personal Letters)
ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖ਼ਬਰ-ਸਾਰ ਲੈਣਾ, ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ, ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਮੈਟ:
- **ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਅਤੇ ਮਿਤੀ:** ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ।
- **ਸੰਬੋਧਨ:** ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਿਅ, ਪੂਜਨੀਕ ਆਦਿ (ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਨੁਸਾਰ)।
- **ਮੁੱਖ ਭਾਗ:** ਪੱਤਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ।
- **ਸਮਾਪਤੀ:** ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ, ਆਪ ਦਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਆਦਿ (ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਨੁਸਾਰ)।
- **ਨਾਮ:** ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ।
2. ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੱਤਰ (Application/Official Letters)
ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੱਤਰ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੰਸਥਾ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਣਾ, ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰਸਮੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਮੈਟ:
- **ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ:** ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ।
- **ਮਿਤੀ:** ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਤੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ।
- **ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਪਤਾ:** ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪਤਾ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ)।
- **ਵਿਸ਼ਾ:** ਪੱਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ (ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ)।
- **ਸੰਬੋਧਨ:** ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ/ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੀ।
- **ਮੁੱਖ ਭਾਗ:** ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ।
- **ਧੰਨਵਾਦ:** ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ।
- **ਸਮਾਪਤੀ:** ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ/ਆਗਿਆਕਾਰੀ/ਬਿਨੈਕਾਰ।
- **ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਤਾ:** ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਤਾ।
ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ:
- ਪੱਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਫ਼, ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ (ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ)।
- ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।
- ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ (ਸਾਰਣੀ):
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ | ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੱਤਰ |
|---|---|---|
| ਸੰਬੋਧਨ | ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਿਅ, ਪੂਜਨੀਕ | ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ |
| ਵਿਸ਼ਾ | ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ | ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ |
| ਭਾਸ਼ਾ | ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ | ਰਸਮੀ, ਸਪਸ਼ਟ, ਤੱਥ-ਆਧਾਰਿਤ |
| ਸਮਾਪਤੀ | ਆਪ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ | ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ |
| ਉਦੇਸ਼ | ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਬਾਤ | ਰਸਮੀ ਬੇਨਤੀ/ਸ਼ਿਕਾਇਤ |
ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ (Quick Revision):
- ਪੱਤਰ ਲੇਖਣ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਸਾਧਨ।
- ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ: ਨਿੱਜੀ (ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ) ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ/ਬਿਨੈ (ਰਸਮੀ)।
- ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ: ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ। ਸੰਬੋਧਨ: ਪਿਆਰੇ। ਸਮਾਪਤੀ: ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ।
- ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੱਤਰ: ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ। ਸੰਬੋਧਨ: ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ। ‘ਵਿਸ਼ਾ’ ਜ਼ਰੂਰੀ। ਸਮਾਪਤੀ: ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ।
- ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ।
ਅਭਿਆਸ ਲਈ 5 ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ:
- ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਨਮਦਿਨ ‘ਤੇ ਤੋਹਫ਼ਾ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ।
