Grammar Support Books MCQs Quiz | Class 9
कक्षा: नवमी | विषयः: संस्कृतम् (122) | एककम्: निर्धारित-पाठ्यपुस्तकानि | विषयः: व्याकरणसहायक-पुस्तकानां बहुविकल्पीयप्रश्नोत्तर-अभ्यासः | आच्छादित-विषयाः: “अभ्यासवान् भव” प्रथमः भागः, “व्याकरणवीथिः” (यथा-निर्धारितम्) | स्व-उत्तरान् प्रदातुं ‘Submit Quiz’ बटनं नुदन्तु, तदनन्तरं स्वपरिणामस्य PDF-पत्रकं प्राप्तुं ‘Download Answer PDF’ बटनं नुदन्तु।
व्याकरणसहायक-पुस्तकानां गहन-अध्ययनम्
नवमकक्षायाः संस्कृतव्याकरणं छात्राणां भाषाकौशलविकासस्य आधारशिला अस्ति। “अभ्यासवान् भव” प्रथमः भागः तथा “व्याकरणवीथिः” इति पुस्तके संस्कृतव्याकरणस्य मूलभूतानां नियमानां सुगमं प्रस्तुतीकरणं कुर्वतः। एतयोः पुस्तकालयोः अध्ययनेन छात्राः सन्धिः, समासः, कारकम्, प्रत्ययाः, शब्दरूपाणि, धातुरूपाणि च सम्यक् ज्ञातुं शक्नुवन्ति। एतदभ्यासस्य मुख्योद्देश्यं भवद्भिः अधिगतानि व्याकरणतत्त्वानि दृढीकर्तुं तथा परीक्षासु उत्कृष्टप्रदर्शनार्थं सज्जं कर्तुं च अस्ति।
मुख्य व्याकरण-विषयाः (“अभ्यासवान् भव” तथा “व्याकरणवीथिः” आधारेण)
- सन्धिः: स्वरसन्धिः (दीर्घ, गुण, वृद्धि, यण्, अयादि), व्यञ्जनसन्धिः, विसर्गसन्धिः च। पदानां मेलनं पृथक्करणं च।
- समासः: अव्ययीभावः, तत्पुरुषः (कर्मधारयः, द्विगुः सहितः), बहुव्रीहिः, द्वन्द्वः च। पदानां सङ्क्षेपीकरणं अर्थज्ञानं च।
- कारकम् उपपदविभक्तिः च: कर्तृ, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण कारकाणां सम्यक् प्रयोगः। विशिष्टपदानां योगे विशिष्टविभक्तिप्रयोगः (उपपदविभक्तिः)।
- प्रत्ययाः: क्त्वा, ल्यप्, तुमुन्, शतृ, शानच्, तव्यत्, अनीयर्, टाप्, ङीप् इत्यादयः। क्रियापदानां नामपदानां च निर्माणम्।
- शब्दरूपाणि: अकारान्त-आकारान्त-इकारान्त-ईकारान्त-उकारान्त-ऊकारान्त-ऋकारान्त-हलन्त-शब्दानां (बालक, रमा, मुनि, नदी, भानु, वधू, पितृ, राजन्, आत्मन्, सर्वनाम) रूपाणि।
- धातुरूपाणि: पञ्चलकारेषु (लट्, लृट्, लङ्, लोट्, विधिलिङ्) परस्मैपदी-आत्मनेपदी-उभयपदी-धातूनां रूपाणि। (पठ्, गम्, भू, सेव्, लभ् इत्यादि)।
- अव्ययानि: अव्ययपदानां ज्ञानं तेषां वाक्येषु प्रयोगः च। (यथा, तथा, यत्र, तत्र, कदा, कुत्र, अपि, च, एव, सहसा, शनैः)।
- उपसर्गाः: द्वाविंशति-उपसर्गाणां ज्ञानं तेषां धात्वर्थपरिवर्तने भूमिका च। (प्र, परा, अप, सम्, अनु, अव, निस्, निर्, दुस्, दुर्, वि, आङ्, नि, अधि, अपि, अति, सु, उत्, अभि, प्रति, परि, उप)।
धातुरूपाणां सारणी (पठ् धातुः, लट् लकारः)
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठति | पठतः | पठन्ति |
| मध्यमपुरुषः | पठसि | पठथः | पठथ |
| उत्तमपुरुषः | पठामि | पठावः | पठामः |
शीघ्र-पुनरावृत्तिः
- सन्धिना पदानां मेलनेन उच्चारणं सुकरं भवति।
- समासेन वाक्यानि सङ्क्षिप्तानि स्पष्टानि च भवन्ति।
- प्रत्ययानां प्रयोगेन नूतनानि पदानि रचयितुं शक्यन्ते।
- विभक्तिज्ञानं वाक्येषु पदसम्बन्धं स्पष्टयति।
- धातुरूपाणि क्रियायाः कालं, पुरुषं, वचनं च सूचयन्ति।
- अव्ययानि वाक्येषु परिवर्तनं न प्राप्नुवन्ति, तेषां निश्चितः अर्थः भवति।
अभ्यासप्रश्नाः (अतिरिक्तम्)
- `सम् + योगः` अस्य सन्धिः कः?
- `माता च पिता च` अस्य समासपदं किम्?
- `रमा` शब्दस्य चतुर्थीविभक्ति-एकवचनं किम्?
- `कृ + क्त्वा` इत्यस्य रूपं किम्?
- `सः ग्रामं गच्छति।` अस्मिन् वाक्ये `ग्रामं` पदे कः कारकः?
सततम् अभ्यासेन एव संस्कृतव्याकरणे निपुणता प्राप्यते। एतेषां विषयाणां पुनः पुनरभ्यासं कृत्वा भवन्तः अवश्यमेव सफलतां प्राप्स्यन्ति।
