Dooja Viaah MCQs Quiz | Class 10
ਇਹ ਇੱਕ CBSE ਕਵਿਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਮਾਤ X ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ (004), ਯੂਨਿਟ ਸਾਹਿਤ – ਵੰਗੀ 10 (ਇਕਾਂਗੀ) ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ (ਇਕਾਂਗੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ, ਆਪਣਾ ਕਵਿਜ਼ ਸਬਮਿਟ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ PDF ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ।
‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਇਕਾਂਗੀ: ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ
ਇਹ ਇਕਾਂਗੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਾਂਗੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਾਂਗੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ‘ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ:
1. ਪਲਾਟ (ਕਹਾਣੀ)
ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤਨੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ – ਜਗਤਾਰ (ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ), ਗੁਰਦਿਆਲ (ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਬਚਨ ਕੌਰ (ਧੀ) – ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਬਚਨ ਕੌਰ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਖੀਰ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
2. ਪਾਤਰ (ਕਿਰਦਾਰ)
- ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ: ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ ਪਿਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
- ਜਗਤਾਰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ।
- ਗੁਰਦਿਆਲ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜਗਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਬਚਨ ਕੌਰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।
- ਹੋਰ ਪਾਤਰ: ਭੈਣ, ਦੋਸਤ (ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ) ਆਦਿ।
3. ਸੰਦੇਸ਼ (ਮੁੱਖ ਭਾਵ)
ਇਸ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕਾਂਗੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ। ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਿਆਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ:
| ਪਾਤਰ ਦਾ ਨਾਮ | ਭੂਮਿਕਾ | ਮੁੱਖ ਗੁਣ |
|---|---|---|
| ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ | ਵਿਧੁਰ ਪਿਤਾ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ | ਭਾਵੁਕ, ਫੈਸਲਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ |
| ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ | ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤਨੀ | ਯਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ |
| ਜਗਤਾਰ | ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ | ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ |
| ਬਚਨ ਕੌਰ | ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ | ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ |
ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ (Quick Revision):
- ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਾਂਗੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਇਕਾਂਗੀ ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ ਪਿਤਾ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।
- ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਉਸਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤਨੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਜਗਤਾਰ, ਗੁਰਦਿਆਲ, ਬਚਨ ਕੌਰ ਹਨ।
- ਬੱਚੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਬਚਨ ਕੌਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।
- ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਧੂ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Extra Practice Questions):
- ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਿਸ ਗੱਲ ਨੇ ਕੀਤਾ?
ਉੱਤਰ: ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ।
- ਜਗਤਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- ਬਚਨ ਕੌਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਉਹ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਇਸ ਇਕਾਂਗੀ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
