చందస్సు MCQs క్విజ్ | క్లాస్ 10
క్లాస్: X, సబ్జెక్ట్: తెలుగు (A.P), యూనిట్: సెక్షన్ C – వ్యాకరణం, టాపిక్: చందస్సు MCQs క్విజ్, కవరింగ్ టాపిక్స్: మత్తేభం వృత్తం. మీ సమాధానాలను సబ్మిట్ చేయడానికి “Submit Quiz” బటన్పై క్లిక్ చేయండి. మీ ఫలితాలను సమీక్షించి, “Download Answer PDF” బటన్తో వివరణాత్మక PDFను డౌన్లోడ్ చేసుకోండి.
మత్తేభం వృత్తంపై వివరణాత్మక కంటెంట్
తెలుగు ఛందస్సులో అనేక రకాల వృత్తాలు (పద్యాలు) ఉన్నాయి. వాటిలో మత్తేభం ఒకటి. ఇది అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన మరియు సాధారణంగా ఉపయోగించే వృత్తాలలో ఒకటి. మత్తేభం సంస్కృత వృత్తాలలో భాగంగా, ప్రతి పాదంలో నిర్దిష్ట గణ విభజన, యతి, ప్రాస నియమాలను కలిగి ఉంటుంది. దీని పేరు “మత్తేభం” అంటే “మదించిన ఏనుగు” అని అర్థం, ఇది ఈ పద్యం యొక్క గంభీరమైన నడకను సూచిస్తుంది.
మత్తేభం లక్షణాలు (Characteristics of Mattebham)
మత్తేభం వృత్తం యొక్క లక్షణాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి:
- అక్షరాల సంఖ్య: ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
- గణ విభజన: దీని గణ విభజన స, భ, ర, న, మ, య, వ. అంటే, ప్రతి పాదంలో సగణం, భగణం, రగణం, నగణం, మగణం, యగణం, వగణం అనే గణాలు వరుసగా వస్తాయి.
- యతి స్థానం: 14వ అక్షరం యతి స్థానం. అంటే, పాదంలోని మొదటి అక్షరం, 14వ అక్షరం ఒకే వర్గానికి చెందినవై ఉండాలి లేదా వాటి మధ్య సామ్యం ఉండాలి.
- ప్రాస నియమం: ప్రాస నియమం తప్పనిసరిగా పాటించాలి. అంటే, ప్రతి పాదంలోని రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండాలి.
గణ విభజన వివరణ (Gana Vibhajana Explanation)
మత్తేభం వృత్తంలోని గణాలు మరియు వాటి లక్షణాలు ఒక పట్టిక రూపంలో:
| గణం (Gana) | లక్షణ (Symbols) | వివరణ (Explanation) |
|---|---|---|
| స (Sa) | U U | (లలగు) | లఘువు, లఘువు, గురువు |
| భ (Bha) | | U U (గులల) | గురువు, లఘువు, లఘువు |
| ర (Ra) | | U | (గులగు) | గురువు, లఘువు, గురువు |
| న (Na) | U U U (లలల) | లఘువు, లఘువు, లఘువు |
| మ (Ma) | | | | (గుగుగు) | గురువు, గురువు, గురువు |
| య (Ya) | U | | (లగుగు) | లఘువు, గురువు, గురువు |
| వ (Va) | U | (లగు) | లఘువు, గురువు (ఇది ద్విమాత్ర గణం, మిగిలినవి త్రిమాత్ర గణాలు) |
ఈ గణాల క్రమం ద్వారా మత్తేభ పద్యం యొక్క లయ మరియు శబ్ద సౌందర్యం ఏర్పడుతుంది.
ఉదాహరణ (Example)
మత్తేభ పద్యానికి ఒక ఉదాహరణ మరియు గణ విభజన:
అరయ మత్తేభమది సభరనమయవల్ హద్దె మత్తేభముండ
న్ వరపులం బద్నాలుగాన యతియున్ బ్రాసంబు నుండంగ నౌ
శరణులం గైకొన్నవాడను సత్కారుణ్య సంపూర్ణుడై
పరమేశా! నను బ్రోవుమయ్య యన నిన్ బ్రాధేయ మాలింపవా!
ఈ పాదంలో ‘అరయ’ లో ‘అ’ మరియు ‘పద్నాలుగాన’ లో ‘నా’ (14వ అక్షరం) యతి స్థానంలో ఉంటాయి. ప్రతి పాదంలోని రెండవ అక్షరం (రా) ప్రాసగా ఉంటుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Revision)
- మత్తేభంలో 20 అక్షరాలు.
- గణాలు: స, భ, ర, న, మ, య, వ.
- యతి: 14వ అక్షరం.
- ప్రాస: తప్పనిసరి.
అదనపు అభ్యాస ప్రశ్నలు (Extra Practice Questions)
-
మత్తేభం వృత్తంలో ప్రతి పాదంలో ఎన్ని అక్షరాలు ఉంటాయి?
అ) 19 ఆ) 20 ఇ) 21 ఈ) 22 -
మత్తేభం గణ విభజన క్రమం ఏది?
అ) భ, ర, న, మ, య, వ ఆ) స, భ, ర, న, మ, య, వ ఇ) న, జ, భ, జ, జ, జ, ర ఈ) స, మ, ర, న, భ, య, వ -
మత్తేభంలో యతి స్థానం ఎన్నో అక్షరం?
అ) 12వ ఆ) 13వ ఇ) 14వ ఈ) 15వ -
మత్తేభ వృత్తంలో ఏ నియమం తప్పనిసరి?
అ) ప్రాస యతి ఆ) ప్రాస ఇ) ద్విప్రాస ఈ) అంత్యప్రాస -
కిందివాటిలో గురువు, లఘువు, లఘువు ( | U U ) అనే గణం ఏది?
అ) సగణం ఆ) భగణం ఇ) రగణం ఈ) నగణం
Content created and reviewed by the CBSE Quiz Editorial Team based on the latest NCERT textbooks and CBSE syllabus. Our goal is to help students practice concepts clearly, confidently, and exam-ready through well-structured MCQs and revision content.