Baranang (Objective) MCQs Quiz | Class 9

বৰানং: উপসৰ্গ আৰু প্ৰত্যয় (Applied Grammar)

অসমীয়া ব্যাকৰণত বৰানং বা ৰূপতত্ত্ব (Morphology) এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই শব্দ গঠনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। বৰানঙৰ দুটা মূল উপাদান হৈছে উপসৰ্গ (Prefixes) আৰু প্ৰত্যয় (Suffixes)। এইবোৰে নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰিবলৈ বা শব্দৰ অৰ্থ সলনি কৰিবলৈ শব্দৰ আগত বা পিছত যোগ হয়। এই অধ্যায়টোত আমি এই দুটা উপাদানৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰিম।

১. উপসৰ্গ (Prefixes)

উপসৰ্গ হৈছে কিছুমান শব্দাংশ যিবোৰ মূল শব্দ বা ধাতুৰ আগত বহি নতুন অৰ্থবোধক শব্দ গঠন কৰে। উপসৰ্গৰ নিজাকৈ স্বতন্ত্ৰ অৰ্থ নাই, কিন্তু শব্দৰ আগত বহি ই শব্দৰ অৰ্থ সলনি কৰে বা নতুন অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে।

• উদাহৰণ:
  • ‘গতি’ শব্দৰ আগত ‘প্ৰ’ যোগ কৰি ‘প্ৰগতি’ (progress)।
  • ‘হাৰ’ শব্দৰ আগত ‘আ’ যোগ কৰি ‘আহাৰ’ (food)।
  • ‘হাৰ’ শব্দৰ আগত ‘বি’ যোগ কৰি ‘বিহাৰ’ (stroll)।
  • ‘হাৰ’ শব্দৰ আগত ‘প্ৰতি’ যোগ কৰি ‘প্ৰতিহাৰ’ (guard/repel)।
• অসমীয়াত সংস্কৃতৰ ২১টা উপসৰ্গ প্ৰচলিত আছে, যেনে: প্ৰ, পৰা, অপ, সম, নি, অৱ, অনু, নিৰ, দূৰ, বি, আ, অধি, সু, উৎ, অভি, প্ৰতি, পৰি, উপ ইত্যাদি।

২. প্ৰত্যয় (Suffixes)

প্ৰত্যয় হৈছে শব্দাংশ যিবোৰ ধাতু বা শব্দৰ পিছত বহি নতুন শব্দ গঠন কৰে। উপসৰ্গৰ দৰেই প্ৰত্যয়ৰো নিজাকৈ স্বতন্ত্ৰ অৰ্থ নাই, কিন্তু ই শব্দৰ পিছত বহি নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰে বা শব্দৰ শ্ৰেণী সলনি কৰে।

প্ৰত্যয় দুই প্ৰকাৰৰ:

ক) কৃৎপ্ৰত্যয় (Kritpratyay)

ধাতুৰ পিছত যোগ হৈ বিশেষ্য, বিশেষণ বা ক্ৰিয়াবাচক শব্দ গঠন কৰে, যাক কৃদন্ত শব্দ বোলা হয়।

• উদাহৰণ:
  • ‘খা’ (ধাতু) + ‘অক’ (প্ৰত্যয়) = ‘খাদ্য’ (edible)।
  • ‘লেখ’ (ধাতু) + ‘অক’ (প্ৰত্যয়) = ‘লেখক’ (writer)।
  • ‘দৃশ’ (ধাতু) + ‘অক’ (প্ৰত্যয়) = ‘দৰ্শক’ (viewer)।
  • ‘পঢ়্’ (ধাতু) + ‘অনীয়া’ (প্ৰত্যয়) = ‘পঢ়নীয়া’ (readable)।

খ) তদ্ধিতপ্ৰত্যয় (Taddhitpratyay)

শব্দৰ পিছত যোগ হৈ নতুন শব্দ গঠন কৰে, যাক তদ্ধিতান্ত শব্দ বোলা হয়। এই প্ৰত্যয়বোৰ বিশেষ্য, বিশেষণ বা অব্যয়ৰ পিছত বহে।

• উদাহৰণ:
  • ‘মানুহ’ (শব্দ) + ‘জন’ (প্ৰত্যয়) = ‘মানুহজন’ (the man)।
  • ‘বগা’ (শব্দ) + ‘লী’ (প্ৰত্যয়) = ‘বগলী’ (white bird)।
  • ‘কৰুণ’ (শব্দ) + ‘তা’ (প্ৰত্যয়) = ‘কৰুণতা’ (pity)।
  • ‘শ্ৰম’ (শব্দ) + ‘ইক’ (প্ৰত্যয়) = ‘শ্ৰমিক’ (worker)।

উপসৰ্গ আৰু প্ৰত্যয়ৰ পাৰ্থক্য

ত্বৰিত পুনৰীক্ষণ (Quick Revision)

• বৰানং: শব্দ গঠনৰ নিয়ম আৰু উপাদানসমূহৰ অধ্যয়ন।
• উপসৰ্গ: শব্দ বা ধাতুৰ আগত বহি অৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায় বা নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰে।
• প্ৰত্যয়: ধাতু বা শব্দৰ পিছত বহি নতুন শব্দ গঠন কৰে।
• কৃৎপ্ৰত্যয়: ধাতুৰ লগত যোগ হয়।
• তদ্ধিতপ্ৰত্যয়: শব্দৰ লগত যোগ হয়।

৫ টা অতিৰিক্ত অনুশীলন প্ৰশ্ন

1. ‘অনুসন্ধান’ শব্দটোত কোনটো উপসৰ্গ আছে?

   ক) অ খ) অনু গ) সান ঘ) ধান

   উত্তৰ: খ) অনু

2. ‘সজাব’ ক্ৰিয়াৰ মূল ধাতু কি?

   ক) সা খ) সজা গ) জাব ঘ) সজ্

   উত্তৰ: ঘ) সজ্

3. ‘মহত্ব’ শব্দটোত কোনটো তদ্ধিতপ্ৰত্যয় আছে?

   ক) -অ খ) -ত্ব গ) -হ ঘ) -ও

   উত্তৰ: খ) -ত্ব

4. তলৰ কোনটো উপসৰ্গৰ উদাহৰণ নহয়?

   ক) দূৰ খ) অতি গ) জন ঘ) প্ৰতি

   উত্তৰ: গ) জন

5. ‘কৰণীয়’ শব্দটোত ধাতু আৰু প্ৰত্যয় পৃথক কৰা।

   ক) কৰ + ণীয় খ) কৃ + অনীয় গ) কৰণ + ঈয় ঘ) ক + ৰণীয়

   উত্তৰ: খ) কৃ + অনীয়