ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9

చంపకమాల: వివరణాత్మక మార్గదర్శి

ఛందస్సు అనేది తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యాల నిర్మాణాన్ని, వాటి నడకను, శైలిని నియంత్రించే నియమాల సముదాయం. ఇది పద్యానికి ఒక ప్రత్యేకమైన లయను, శ్రావ్యతను అందిస్తుంది. వృత్త పద్యాలు ఛందస్సులో ఒక ముఖ్యమైన భాగం, వీటిలో చంపకమాల అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినది.

చంపకమాల పద్యం: ఒక పరిచయం

చంపకమాల ఒక వృత్త పద్యం. వృత్త పద్యాలు నాలుగు పాదాలను కలిగి ఉంటాయి మరియు ప్రతి పాదంలో గురులఘువుల సంఖ్య, గణాలు, యతి స్థానం, ప్రాస నియమం వంటి కచ్చితమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. చంపకమాల దాని మధురమైన నడకకు, సుందరమైన నిర్మాణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

చంపకమాల లక్షణాలు

• వృత్త పద్యం: చంపకమాల వృత్త జాతికి చెందిన పద్యం.
• అక్షర సంఖ్య: ప్రతి పాదంలో 21 అక్షరాలు ఉంటాయి.
• గణములు: ప్రతి పాదంలో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు వరుసగా వస్తాయి.
• యతి స్థానం: 11వ అక్షరం యతి స్థానంగా ఉంటుంది. అంటే పాదంలోని 11వ అక్షరంతో మొదటి అక్షరం మైత్రిని కలిగి ఉండాలి.
• ప్రాస నియమం: ఈ పద్యానికి ప్రాస నియమం తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. (ప్రాస అంటే రెండవ అక్షరం అన్ని పాదాలలో ఒకే హల్లును కలిగి ఉండటం).
• గురులఘువుల వివరణ: చంపకమాల పద్యంలో మొత్తం 15 లఘువులు మరియు 6 గురువులు ఉంటాయి.

చంపకమాల గణాల విభజన

చంపకమాలలో ఉపయోగించే గణాలను వాటి గురులఘువుల క్రమాన్ని ఈ క్రింది పట్టికలో చూడవచ్చు:

చంపకమాల పద్యభేదం గుర్తించడం

ఒక పద్యం చంపకమాల పద్యమో కాదో గుర్తించడానికి ఈ క్రింది దశలను అనుసరించాలి:

1. మొదట పద్య పాదంలో ఉన్న అక్షరాలను గురులఘువులుగా విభజించాలి.
2. తరువాత, ఈ గురులఘువుల క్రమాన్ని మూడు అక్షరాల గణములుగా విడదీయాలి.
3. గణ విభజన ‘న జ భ జ జ జ ర’ క్రమంలో ఉంటే, మరియు ప్రతి పాదంలో 21 అక్షరాలు ఉంటే, అది చంపకమాల పద్యం.
4. 11వ అక్షరం యతి మైత్రిని పాటిస్తుందో లేదో తనిఖీ చేయాలి.
5. ప్రాస నియమం కూడా ఉంటే, అది చంపకమాల అని నిర్ధారించవచ్చు.

త్వరిత పునర్విమర్శ

• అక్షరాలు: 21
• గణాలు: న జ భ జ జ జ ర
• యతి: 11వ అక్షరం
• ప్రాస: నియమం ఉంటుంది
• జాతి: వృత్త పద్యం

అదనపు అభ్యాస ప్రశ్నలు

1. చంపకమాల ఏ జాతి పద్యం?
2. చంపకమాలలో మొత్తం ఎన్ని గణాలు ఉంటాయి?
3. చంపకమాలలో ప్రాస నియమం అవసరమా? అవును/కాదు
4. చంపకమాలలో ‘జగణం’ యొక్క గురులఘువుల క్రమం రాయండి.
5. చంపకమాల పద్య పాదంలో 21వ అక్షరం తర్వాత వచ్చే గణం ఏది?