Question Formation (प्रश्न-निर्माण) MCQs Quiz | Class 9
This quiz tests your knowledge on Question Formation (प्रश्न-निर्माण) for Class IX Sanskrit (Communicative) (Code 119), specifically covering topics related to making suitable questions for underlined words in sentences (5 marks). Attempt all 10 multiple-choice questions, submit your answers, and download the PDF for a detailed review.
प्रश्न-निर्माणम् (Question Formation)
संस्कृतव्याकरणे प्रश्ननिर्माणम् एकं महत्त्वपूर्णं कौशलम् अस्ति। अस्मिन् विषये छात्राः प्रदत्तवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां स्थाने उचितं प्रश्नवाचकपदं प्रयुज्य प्रश्नवाक्यं रचयन्ति। एतत् कौशलं छात्रेषु वाक्यरचनायाः, पदज्ञानस्य, विभक्तिज्ञानस्य च परिज्ञानं वर्धयति।
मुख्यनियमाः (Key Rules)
प्रश्ननिर्माणस्य मुख्यनियमाः अधोनिर्दिष्टाः सन्ति:
- विभक्तिः: रेखाङ्कितपदे या विभक्तिः, यत् वचनं, यत् लिङ्गं च भवति, प्रश्नवाचकपदे अपि सा एव विभक्तिः, तत् वचनं, तत् लिङ्गं च भवेत्।
- किम्-शब्दरूपाणि:
- व्यक्तिवाचकेषु (पुंलिङ्गेषु, स्त्रीलिङ्गेषु) ‘किम्’ शब्दस्य पुंलिङ्ग-स्त्रीलिङ्ग-रूपे प्रयुज्येते। यथा – कः, का, कम्, कया, केन इत्यादि।
- वस्तुवाचकेषु, क्रियाविशेषणेषु च ‘किम्’ शब्दस्य नपुंसकलिङ्ग-रूपे प्रयुज्येते (किम्, के, कानि) अथवा अव्ययपदानि प्रयुज्येते।
- अव्ययपदानि: स्थानाय (कुत्र, कुतः), कालाय (कदा), प्रकाराय (कथम्, कीदृशः/कीदृशी/कीदृशम्), संख्यायै (कति), प्रयोजनाय (किमर्थम्) च अव्ययपदानि प्रयुज्यन्ते।
किम्-शब्दस्य रूपाणि (Forms of ‘Kim’ Word)
पुंलिङ्गम् (Masculine)
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | कः | कौ | के |
| द्वितीया | कम् | कौ | कान् |
| तृतीया | केन | काभ्याम् | कैः |
| चतुर्थी | कस्मै | काभ्याम् | केभ्यः |
| पञ्चमी | कस्मात् | काभ्याम् | केभ्यः |
| षष्ठी | कस्य | कयोः | केषाम् |
| सप्तमी | कस्मिन् | कयोः | केषु |
स्त्रीलिङ्गम् (Feminine)
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | का | के | काः |
| द्वितीया | काम | के | काः |
| तृतीया | कया | काभ्याम् | काभिः |
| चतुर्थी | कस्यै | काभ्याम् | काभ्यः |
| पञ्चमी | कस्याः | काभ्याम् | काभ्यः |
| षष्ठी | कस्याः | कयोः | कासाम् |
| सप्तमी | कस्याम् | कयोः | कासु |
नपुंसकलिङ्गम् (Neuter)
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | किम् | के | कानि |
| द्वितीया | किम् | के | कानि |
| (तृतीयादितः पुंलिङ्गवत्) | |||
प्रमुखानि प्रश्नवाचक-अव्ययपदानि (Important Interrogative Adverbs)
- कुत्र – (Where/To where?) – स्थानम् (place)
- कुतः – (From where?) – आरम्भस्थानम् (starting place)
- कदा – (When?) – कालम् (time)
- कथम् – (How?) – प्रकारम् (manner)
- किमर्थम् – (Why/For what purpose?) – प्रयोजनम् (purpose/reason)
- कति – (How many?) – संख्या (number)
- कीदृशः/कीदृशी/कीदृशम् – (Of what kind/How is it?) – विशेषणम् (adjective/quality)
अभ्यास-प्रश्नाः (Practice Questions)
अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां स्थाने उचितं प्रश्नवाचकपदं प्रयुज्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
- छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति।
- रामः पादेन खञ्जः अस्ति।
- सः वृक्षात् फलानि आनयति।
- माला शिक्षकाय पुष्पाणि ददाति।
- मम नाम सुरेशः अस्ति।
