Periodic Tests MCQs Quiz | Class 9
इयं प्रश्नोत्तरिः नवमी कक्षायाः संस्कृतम् (१२२) विषयस्य, आन्तरिकं मूल्याङ्कनम् (२०) एककस्य, ‘सामयिकपरीक्षा बहुविकल्पीयप्रश्नोत्तरिः | नवमी कक्षा’ इति शीर्षकस्य उपरि आधारिता अस्ति, यत्र सामयिकपरीक्षाः तथा द्वयोः श्रेष्ठयोः गणना (५ अङ्काः) इति विषयाः मुख्याः सन्ति। स्वज्ञानं परीक्षयितुं उत्तराणि प्रेषयन्तु, स्वं प्राप्ताङ्कान् पश्यन्तु च। भवन्तः स्वोत्तराणां PDF-पत्रमपि डाउनलोड् कर्तुं शक्नुवन्ति।
सामयिकपरीक्षाः: आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य एकः महत्वपूर्णः भागः
CBSE द्वारा नवमी कक्षायाः आन्तरिकमूल्याङ्कनं छात्रस्य शैक्षणिकयात्रायाः एकः अभिन्नः भागः अस्ति। एतत् मूल्याङ्कनं न केवलं छात्रस्य ज्ञानं परीक्षते, अपितु तस्य समग्रं विकासमपि मापयति। अस्य मूल्याङ्कनस्य एकः महत्वपूर्णः घटकः सन्ति ‘सामयिकपरीक्षाः’ (Periodic Tests), याः छात्रेषु नियमितं अध्ययनं, समयप्रबन्धनं च विकसितुं साहाय्यं कुर्वन्ति।
मुख्यबिन्दवः (Key Points):
- सामयिकपरीक्षाणाम् उद्देश्यम्: एताः परीक्षाः छात्राणां पाठ्यक्रमे प्रगतिं ज्ञातुं, विषयावबोधनं च मूल्याङ्कयितुं आयोज्यन्ते। एतेन शिक्षकाः छात्राणां दुर्बलताक्षेत्राणि अभिज्ञाय तदनुसारं शिक्षणपद्धतिं योजयितुं शक्नुवन्ति।
- आन्तरिकमूल्याङ्कने सामयिकपरीक्षाणाम् योगदानम् (५ अङ्काः): नवमी कक्षायां वार्षिकपरीक्षायां २० अङ्कानाम् आन्तरिकमूल्याङ्कनं भवति। अस्य २० अङ्कानाम् मध्ये सामयिकपरीक्षाणाम् कृते ५ अङ्काः निर्धारिताः सन्ति। एतत् प्रावधानं छात्रान् नियमितरूपेण अध्ययनं कर्तुं प्रेरयति।
- ‘द्वयोः श्रेष्ठयोः गणना’ (Best of Two Considered): सामान्यतया विद्यालयेन शैक्षणिकवर्षे तिस्रः सामयिकपरीक्षाः आयोज्यन्ते। ‘द्वयोः श्रेष्ठयोः गणना’ इत्यस्य अर्थः अस्ति यत् छात्रेण यासु तिसृषु परीक्षासु उच्चतमम् प्रदर्शनं कृतम् अस्ति, तासां द्वयोः परीक्षाणाम् अङ्काः आन्तरिकमूल्याङ्कनाय विचार्यन्ते। एषा प्रणाली छात्रेभ्यः उत्तमं प्रदर्शनं कर्तुं प्रोत्साहनं ददाति, यतोहि ते यदि कस्याञ्चित् एकां परीक्षायां न्यूनाङ्कान् प्राप्नुवन्ति, तर्हि अपि अन्यपरीक्षासु उत्तमं कृत्वा स्वं प्राप्ताङ्कान् सुधारयितुं शक्नुवन्ति।
- अङ्कानाम् भारः: द्वयोः श्रेष्ठयोः सामयिकपरीक्षाणाम् औसतं कृत्वा तस्य अङ्काः ५ अङ्केषु परिवर्तन्ते, यान् आन्तरिकमूल्याङ्कने योज्यते। उदाहरणार्थं, यदि एकस्य छात्रस्य द्वयोः श्रेष्ठयोः परीक्षासु ३०+३५=६५ अङ्काः सन्ति (प्रत्येकं ४० अङ्केषु), तर्हि तस्य औसतं ३२.५ भवति। एते अङ्काः ५ अङ्केषु अनुपातिकरूपेण परिवर्तन्ते।
- अन्य आन्तरिकमूल्याङ्कन घटकाः: सामयिकपरीक्षाणाम् अतिरिक्तम्, आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य अन्ये घटकाः सन्ति यथा पोर्टफोलियो (Portfolio), बहुविधमूल्याङ्कनम् (Multiple Assessment), विषयसमृद्धिकार्याणि (Subject Enrichment Activities) च।
शीघ्रपुनरावलोकनम् (Quick Revision):
- सामयिकपरीक्षाः आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य भागः सन्ति।
- नवमी कक्षायां आन्तरिकमूल्याङ्कनं २० अङ्कानाम् भवति।
- सामयिकपरीक्षाभ्यः ५ अङ्काः निर्धारिताः सन्ति।
- ‘द्वयोः श्रेष्ठयोः गणना’ छात्रान् नियमितं प्रदर्शनं कर्तुं प्रोत्साहयति।
- एषा प्रणाली छात्रान् एकस्याः परीक्षायाः असफलतायाः प्रभावात् रक्षति।
आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य घटकाः (घटकम् – अङ्काः)
| घटकम् (Component) | अङ्काः (Marks) |
|---|---|
| सामयिकपरीक्षाः | ५ |
| बहुविधमूल्याङ्कनम् | ५ |
| पोर्टफोलियो | ५ |
| विषयसमृद्धिकार्याणि | ५ |
| कुलम् | २० |
अतिरिक्त-अभ्यासप्रश्नाः (Extra Practice Questions):
- CBSE द्वारा आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य कुलम् अङ्काः कति सन्ति?
(A) १० (B) १५ (C) २० (D) २५
उत्तरम्: (C) २० - ‘पोर्टफोलियो’ इत्यस्य मुख्यं कार्यं किम् अस्ति?
(A) छात्रस्य गृहकार्यं केवलं सङ्ग्रहीतुम् (B) छात्रस्य प्रगतिं, रचनात्मकं कार्यं च प्रदर्शयितुम् (C) केवलं चित्रकलाम् एकत्र कर्तुम् (D) परीक्षायाः प्रश्नपत्राणि सङ्ग्रहीतुम्
उत्तरम्: (B) छात्रस्य प्रगतिं, रचनात्मकं कार्यं च प्रदर्शयितुम् - बहुविधमूल्याङ्कनम् इत्यत्र किं किं समावेश्यते?
(A) मौखिकपरीक्षा, प्रश्नोत्तरी, अवधारणा-मानचित्रम् इत्यादि। (B) केवलं लिखितपरीक्षा। (C) केवलं प्रयोगशालाकार्यम्। (D) केवलं क्रीडा।
उत्तरम्: (A) मौखिकपरीक्षा, प्रश्नोत्तरी, अवधारणा-मानचित्रम् इत्यादि। - सामयिकपरीक्षाणाम् आयोजनं कतिवारं भवति सामान्यतया?
(A) एकवारम् (B) द्विवारम् (C) तिस्रवारम् (D) चतुर्वारम्
उत्तरम्: (C) तिस्रवारम् - आन्तरिकमूल्याङ्कनस्य लक्ष्यं किम् अस्ति?
(A) केवलं छात्रेषु दबावं स्थापयितुम् (B) छात्रेषु प्रतिस्पर्धां वर्धयितुम् (C) छात्रस्य सर्वाङ्गीणं विकासं सुनिश्चितं कर्तुम् (D) केवलं शिक्षकस्य कार्यं वर्धयितुम्
उत्तरम्: (C) छात्रस्य सर्वाङ्गीणं विकासं सुनिश्चितं कर्तुम्
