काव्यांश-आधारित-प्रश्नोत्तरी बहुविकल्पीय प्रश्नोत्तरी | कक्षा ९
This quiz covers Class: IX, Subject: Sanskrit (122), Unit: Section D: Seen Comprehension, and Topic: Poetry Extract Based Questions MCQs Quiz | Class 9. It focuses on seen poetry passages, one-word and full-sentence answers, and language work including kartṛ–kriyā, viśeṣaṇa–viśeṣya, paryāya, and viloma. Attempt all 10 questions and click “Submit Quiz” to see your score, then download a PDF of your answers for review.
काव्यांश-आधारित-प्रश्नानाम् अवबोधनम्
कक्षा ९ संस्कृत-विषये काव्यांश-अवबोधनं महत्त्वपूर्णं कौशलम् अस्ति। अत्र पद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि दातव्यानि भवन्ति। एतत् ज्ञानं भवन्तं श्लोकानाम् अर्थं ग्रहीतुं, व्याकरणं च ज्ञातुं सहाय्यं करोति।
मुख्यबिन्दवः
- ध्यानपूर्वकं पठनम्: दत्तः पद्यांशः द्विवारं त्रिवारं वा ध्यानपूर्वकं पठनीयः।
- शब्दार्थ-ज्ञानम्: अप्रत्येकं शब्दस्य अर्थं ज्ञातुं प्रयत्नः करणीयः। सन्धिविच्छेदः, पदच्छेदः च कर्तव्यौ।
- मुख्यभाव-ग्रहणम्: पद्यांशस्य केन्द्रीयभावः, कवेः आशयः च ज्ञातव्यः।
- प्रश्न-प्रकारान् अवगन्तुम्: प्रश्नाः कस्य प्रकारस्य सन्ति इति ज्ञातव्यम् (यथा – एकपदेन, पूर्णवाक्येन, भाषिककार्यम्)।
विभिन्नप्रकारकाः प्रश्नाः
१. एकपदेन उत्तरत (Answer in one word)
अत्र प्रश्नस्य उत्तरं केवलम् एकस्मिन् पदे दातव्यं भवति। यथा –
पद्यांशः: “परिश्रमेण एव कार्याणि सिध्यन्ति न तु मनोरथैः।”
प्रश्नः: कार्याणि केन सिध्यन्ति?
उत्तरम्: परिश्रमेण
२. पूर्णवाक्येन उत्तरत (Answer in full sentence)
अत्र प्रश्नस्य उत्तरं सम्पूर्णे वाक्ये दातव्यं भवति। यथा –
पद्यांशः: “जलस्य बिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।”
प्रश्नः: घटः केन पूर्यते?
उत्तरम्: जलस्य बिन्दुनिपातेन क्रमशः घटः पूर्यते।
३. भाषिककार्यम् (Language Work)
एते प्रश्नाः व्याकरणसम्बन्धिनः भवन्ति।
क) कर्तृ-क्रिया पदमेलनम् (Matching Subject-Verb)
अत्र कस्य क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् इति ज्ञातव्यम्।
| कर्तृपदम् | क्रियापदम् |
|---|---|
| बालकः | पठति |
| अहम् | गच्छामि |
ख) विशेषण-विशेष्य पदमेलनम् (Matching Adjective-Noun)
विशेषणं विशेष्यपदस्य गुणं दर्शयति।
| विशेषणम् | विशेष्यम् |
|---|---|
| सुन्दरः | बालकः |
| श्वेतम् | पुष्पम् |
ग) पर्यायपदानि (Synonyms)
समानार्थकपदानि। यथा –
| पदम् | पर्यायपदम् |
|---|---|
| सूर्यः | रविः, भानुः |
| पृथ्वी | धरा, भूमिः |
घ) विलोमपदानि (Antonyms)
विपरीतार्थकपदानि। यथा –
| पदम् | विलोमपदम् |
|---|---|
| सत्यम् | अनृतम् |
| सुखम् | दुःखम् |
शीघ्रं पुनरावलोकनम् (Quick Revision)
- काव्यांशं पठित्वा तस्य अर्थं ज्ञातुं प्रयत्नं कुरुत।
- प्रश्नान् अवगम्य एव उत्तरं लिखत।
- भाषिककार्यस्य प्रश्नानाम् व्याकरणनियमान् अनुसृत्य उत्तरं ददत।
- सन्धिविच्छेदः, समासः, प्रत्ययाः इत्यादीनां ज्ञानं सहायकं भवति।
अभ्यासप्रश्नाः (Practice Questions)
अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत:
पद्यांशः: “एकेनापि सुपुत्रेण सिंही स्वपिति निर्भयम्। सहस्रैश्च पुत्रैर्दुष्टैः किं सा साधुपाल्यते॥”
- सिंही केन निर्भयम् स्वपिति?
- दुष्टैः सहस्रैः पुत्रैः सा किं न पाल्यते?
- अत्र ‘निर्भयम्’ पदस्य विलोमपदं किम्?
- ‘स्वपिति’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
- पद्यांशस्य मुख्यभावः कः?
