Sankhya (Numbers) MCQs Quiz | Class 9
This quiz covers Class IX Sanskrit (Subject Code 122) from Unit: Section C: Applied Grammar on the topic Sankhya (Numbers). Specifically, it focuses on numbers 1 to 100, with an emphasis on the nominative case forms (prathamā vibhakti) for numbers 1 to 4. Test your knowledge by attempting the MCQs, then submit to see your results and download a PDF of the answers.
Understanding Sankhya (Numbers) in Sanskrit
Sankhya, or numbers, play a crucial role in Sanskrit grammar. Unlike English, numbers in Sanskrit (especially 1 to 4) change their forms based on gender (masculine, feminine, neuter) and case. From the number 5 onwards, the forms generally remain the same across all genders for a given case. For Class IX, understanding the nominative case (Prathamā Vibhakti) forms for numbers 1 to 4 is fundamental.
Numbers 1 to 4 in Nominative Case (प्रथमा विभक्ति)
The forms of the first four cardinal numbers vary depending on the gender of the noun they qualify. Here’s a detailed look at their nominative case forms:
| Number | पुंल्लिङ्गम् (Masculine) | स्त्रीलिङ्गम् (Feminine) | नपुंसकलिङ्गम् (Neuter) |
|---|---|---|---|
| 1 (एक) | एकः (ekaḥ) | एका (ekā) | एकम् (ekam) |
| 2 (द्वि) | द्वौ (dvau) | द्वे (dve) | द्वे (dve) |
| 3 (त्रि) | त्रयः (trayaḥ) | तिस्रः (tisraḥ) | त्रीणि (trīṇi) |
| 4 (चतुर्) | चत्वारः (catvāraḥ) | चतस्रः (catasraḥ) | चत्वारि (catvāri) |
Key Points to Remember:
- Gender Agreement: Numbers 1 to 4 always agree in gender, number (singular, dual, plural), and case with the noun they modify.
- Usage of ‘एक’: ‘एक’ is always used in the singular form (एकः बालकः – one boy, एका बालिका – one girl, एकं फलम् – one fruit).
- Usage of ‘द्वि’: ‘द्वि’ is always used in the dual form (द्वौ बालकौ – two boys, द्वे बालिके – two girls, द्वे फले – two fruits).
- Usage of ‘त्रि’ and ‘चतुर्’: These are always used in the plural form (त्रयः बालकाः – three boys, तिस्रः बालिकाः – three girls, त्रीणि फलानि – three fruits; चत्वारः बालकाः – four boys, चतस्रः बालिकाः – four girls, चत्वारि फलानि – four fruits).
Numbers Beyond Four (5-100)
From the number 5 onwards, the cardinal numbers generally do not change their forms based on the gender of the noun. They typically remain constant for all three genders in a given case. For example:
- पञ्च (pañca) – five (e.g., पञ्च पुरुषाः, पञ्च महिलाः, पञ्च फलानि)
- दश (daśa) – ten
- विंशतिः (viṃśatiḥ) – twenty
- पञ्चाशत् (pañcāśat) – fifty
- शतम् (śatam) – hundred
This simplification makes learning higher numbers easier once the foundational gender-sensitive numbers (1-4) are mastered.
Quick Revision
- ‘एक’ शब्दः: पुं. एकः, स्त्री. एका, नपुं. एकम् (प्रथमा विभक्ति एकवचनम्)
- ‘द्वि’ शब्दः: पुं. द्वौ, स्त्री. द्वे, नपुं. द्वे (प्रथमा विभक्ति द्विवचनम्)
- ‘त्रि’ शब्दः: पुं. त्रयः, स्त्री. तिस्रः, नपुं. त्रीणि (प्रथमा विभक्ति बहुवचनम्)
- ‘चतुर्’ शब्दः: पुं. चत्वारः, स्त्री. चतस्रः, नपुं. चत्वारि (प्रथमा विभक्ति बहुवचनम्)
- संख्यापदानि (5-100) लिङ्गानुसारं न परिवर्तन्ते।
Practice Questions (अभ्यासप्रश्नाः)
- ‘त्रि’ शब्दस्य स्त्रीलिङ्गे प्रथमाविभक्तौ किं रूपम्?
(अ) त्रयः (ब) तिस्रः (स) त्रीणि (द) त्रयम्
Answer: (ब) तिस्रः - ‘चत्वारि फलानि’ इत्यत्र ‘चत्वारि’ इति कस्य लिङ्गस्य उदाहरणम्?
(अ) पुंल्लिङ्गम् (ब) स्त्रीलिङ्गम् (स) नपुंसकलिङ्गम् (द) द्विवचनम्
Answer: (स) नपुंसकलिङ्गम् - ‘एकः शिष्यः’ इत्यत्र ‘एकः’ इति कस्य लिङ्गस्य संख्यावाचकः?
(अ) स्त्रीलिङ्गम् (ब) पुंल्लिङ्गम् (स) नपुंसकलिङ्गम् (द) बहुवचनम्
Answer: (ब) पुंल्लिङ्गम् - ‘द्वे कन्ये’ इत्यत्र ‘द्वे’ इति कस्य संख्यायाः रूपम् अस्ति?
(अ) एक (ब) द्वि (स) त्रि (द) चतुर्
Answer: (ब) द्वि - ‘त्रयः बालकाः’ इत्यत्र ‘बालकाः’ इति पदस्य लिङ्गम् किम्?
(अ) स्त्रीलिङ्गम् (ब) पुंल्लिङ्गम् (स) नपुंसकलिङ्गम् (द) न कश्चिदपि
Answer: (ब) पुंल्लिङ्गम्
Mastering these basic forms is essential for constructing grammatically correct sentences in Sanskrit and accurately interpreting numerical references in texts.
