Krudanta MCQs Quiz | Class 9

କୃଦନ୍ତ: ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା

ପ୍ରକୃତି ଓ ସଂଜ୍ଞା:

ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣରେ କୃଦନ୍ତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ । ‘କୃତ୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ଧାତୁ ଏବଂ ‘ଅନ୍ତ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଶେଷରେ ଥିବା । ଧାତୁ ସହିତ କୃତ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହୋଇ ଯେଉଁ ପଦ ଗଠିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ କୃଦନ୍ତ ପଦ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷ୍ୟ, ବିଶେଷଣ ବା ଅବ୍ୟୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । କୃଦନ୍ତ ପଦଗୁଡ଼ିକ କ୍ରିୟାର ଭାବ, କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କାଳ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

କୃଦନ୍ତର ପ୍ରକାରଭେଦ:

କୃଦନ୍ତକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:

1. ଭାବବାଚକ କୃଦନ୍ତ: ଯେଉଁ କୃଦନ୍ତ ପଦ କ୍ରିୟାର ଭାବ ବା ନାମକୁ ବୁଝାଏ ।
   • ଉଦାହରଣ:
     • ଧାତୁ + ଅ = ଗମନ (ଗମ୍ + ଅନ), ଭୋଜନ (ଭୁଜ୍ + ଅନ)
     • ଧାତୁ + ଇ = ଦେଖି (ଦେଖ୍ + ଇ), ଶୁଣି (ଶୁଣ୍ + ଇ)
     • ଧାତୁ + ଇବା = କରିବା (କର୍ + ଇବା), ପଢ଼ିବା (ପଢ୍ + ଇବା)
2. କର୍ତ୍ତୃବାଚକ କୃଦନ୍ତ: ଯେଉଁ କୃଦନ୍ତ ପଦ କ୍ରିୟାର କର୍ତ୍ତାକୁ ବୁଝାଏ ।
   • ଉଦାହରଣ:
     • ଧାତୁ + ଅକ = ଲେଖକ (ଲେଖ୍ + ଅକ), ପାଠକ (ପଠ୍ + ଅକ)
     • ଧାତୁ + ଆଳୁ = ନିଦ୍ରାଳୁ (ନିଦ୍ରା + ଆଳୁ), ଦୟାଳୁ (ଦୟା + ଆଳୁ)
     • ଧାତୁ + ତୃ = ଦାତା (ଦା + ତୃ), ଶ୍ରୋତା (ଶ୍ରୁ + ତୃ)
3. କର୍ମବାଚକ କୃଦନ୍ତ: ଯେଉଁ କୃଦନ୍ତ ପଦ କ୍ରିୟାର କର୍ମକୁ ବୁଝାଏ ।
   • ଉଦାହରଣ:
     • ଧାତୁ + ଅନୀୟ = ପଠନୀୟ (ପଠ୍ + ଅନୀୟ), ଦର୍ଶନୀୟ (ଦୃଶ୍ + ଅନୀୟ)
     • ଧାତୁ + ତବ୍ୟ = କର୍ତ୍ତବ୍ୟ (କୃ + ତବ୍ୟ), ଗନ୍ତବ୍ୟ (ଗମ୍ + ତବ୍ୟ)
     • ଧାତୁ + ତ = ଭୁକ୍ତ (ଭୁଜ୍ + ତ), ପଠିତ (ପଠ୍ + ତ)

ସମାର୍ଥକ କୃଦନ୍ତ:

କେତେକ କୃଦନ୍ତ ପଦ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେପରି ‘ତୁମୁନ୍’ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୁକ୍ତ ପଦ ।

• ଉଦାହରଣ: ‘କରିବାକୁ’ (କୃ + ତୁମୁନ୍) – ଏଠାରେ ‘କରିବା’ କ୍ରିୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଝାଏ ।

କୃଦନ୍ତ ଓ ଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ:

ଶୀଘ୍ର ସମୀକ୍ଷା (Quick Revision):

• କୃଦନ୍ତ ଧାତୁ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହୋଇ ଗଠିତ ହୁଏ ।
• ଏହା ବିଶେଷ୍ୟ, ବିଶେଷଣ, ଅବ୍ୟୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ।
• ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାବବାଚକ, କର୍ତ୍ତୃବାଚକ ଓ କର୍ମବାଚକ ପ୍ରକାରର ଅଟେ ।
• କୃଦନ୍ତ ପଦ କ୍ରିୟାର ଅର୍ଥକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ (5 Extra Practice Questions):

1. ‘ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ’ ଏହି କୃଦନ୍ତ ପଦର ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
2. ‘ପାଠକ’ ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ କୃଦନ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ?
3. ‘କ୍ରୀଡ଼ନୀୟ’ କି ପ୍ରକାରର କୃଦନ୍ତ?
4. ‘ଜେତା’ ପଦର ମୂଳ ଧାତୁ କ’ଣ?
5. ‘କର୍ତ୍ତବ୍ୟ’ ଶବ୍ଦରୁ କେଉଁ ପ୍ରତ୍ୟୟକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ?