Author Introduction MCQs Quiz | Class 9
कक्षा: IX | विषय: नेपाली (024) | एकाई: प्रतिभा परिचय | शीर्षक: लेखक परिचय बहुविकल्पीय प्रश्नोत्तरी | समेटिएका विषयहरू: शिवकुमार राई, मानबहादुर मुखिया, तुलसी ‘अपाटन’ | आफ्नो जवाफ पेश गर्नुहोस् र उत्तरपाना PDF डाउनलोड गर्नुहोस्।
लेखक परिचय: शिवकुमार राई, मानबहादुर मुखिया र तुलसी ‘अपाटन’
नेपाली साहित्यमा दार्जिलिङ क्षेत्रबाट महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका तीन प्रमुख साहित्यकार हुन् – शिवकुमार राई, मानबहादुर मुखिया र तुलसी ‘अपाटन’ । उनीहरूले आ-आफ्नो विशिष्ट लेखन शैली र विषयवस्तुका माध्यमबाट नेपाली साहित्यलाई समृद्ध बनाएका छन्। यस खण्डमा हामी यी तीनै प्रतिभाहरूको संक्षिप्त परिचय, प्रमुख कृतिहरू र साहित्यिक योगदानबारे चर्चा गर्नेछौं।
१. शिवकुमार राई
शिवकुमार राई (१९३२-२००९) नेपाली साहित्यका एक प्रमुख कथाकार र निबन्धकार हुन्। उनको जन्म दार्जिलिङको खर्साङमा भएको थियो। उनलाई विशेष गरी यथार्थवादी कथा लेखनका लागि चिनिन्छ। उनको लेखनमा ग्रामीण जीवन, सामाजिक यथार्थता र मानवीय मनोविज्ञानको गहिरो चित्रण पाइन्छ।
प्रमुख कृतिहरू:
- दोषी चश्मा (कथा संग्रह)
- घण्टाघण्टा (कथा संग्रह)
- खराडी (कथा संग्रह)
- फर्केर हेर्दा (आत्मजीवनी)
साहित्यिक योगदान:
राईले नेपाली कथा साहित्यमा नयाँ आयाम थपे। उनले सरल र प्रवाहमय भाषामा जीवनका जटिल यथार्थहरूलाई प्रस्तुत गरे। ‘दोषी चश्मा’ का लागि उनले भारतको साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए, जुन नेपाली साहित्यका लागि ठूलो सम्मान हो।
२. मानबहादुर मुखिया
मानबहादुर मुखिया (१९२५-२००८) नेपाली नाट्य साहित्यका एक सशक्त हस्ताक्षर हुन्। उनको जन्म पनि दार्जिलिङमा भएको थियो। उनी विशेष गरी सामाजिक यथार्थवादमा आधारित नाटकहरूका लागि प्रख्यात छन्। उनका नाटकहरूले तत्कालीन समाजका विकृति, द्वन्द्व र मानवीय संवेदनालाई उजागर गर्दछन्।
प्रमुख कृतिहरू:
- बलिदान (नाटक)
- बाटो मुनिको फूल (नाटक)
- छियाछिया (एकाङ्की संग्रह)
- म के गरूँ (नाटक)
साहित्यिक योगदान:
मुखियाले नेपाली नाटकलाई सामाजिक चेतना र यथार्थको धरातलमा उभ्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। उनका नाटकहरूले दर्शक र पाठकलाई समाजमा व्याप्त समस्याहरूप्रति सोच्न बाध्य पार्छन्। उनले नेपाली रङ्गकर्मको विकासमा पनि ठूलो योगदान दिएका छन्।
३. तुलसी ‘अपाटन’
तुलसी ‘अपाटन’ (तुलसीप्रसाद शर्मा, १९४०-२००७) नेपाली साहित्यका बहुमुखी प्रतिभा हुन्। उनको जन्म पनि दार्जिलिङको खर्साङमा भएको थियो। उनी निबन्ध, कथा, कविता लगायत विभिन्न विधामा कलम चलाउँथे। उनको लेखनमा गहिरो चिन्तन, दार्शनिक भाव र मनोवैज्ञानिक विश्लेषण पाइन्छ।
प्रमुख कृतिहरू:
- अन्तर्मनका आवाजहरू (निबन्ध संग्रह)
- रुपरेखा (पत्रिकाको सम्पादनमा योगदान)
- म र मेरा विचारहरू (निबन्ध)
साहित्यिक योगदान:
‘अपाटन’ ले नेपाली निबन्ध साहित्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याए। उनका निबन्धहरूले जीवन, समाज, संस्कृति र मानवीय अस्तित्वका बारेमा गम्भीर प्रश्नहरू उठाउँछन्। उनले नेपाली साहित्यको बौद्धिक र वैचारिक पक्षलाई समृद्ध बनाउन विशेष भूमिका खेले।
मुख्य कृतिहरूको सारांश तालिका:
| लेखक | प्रमुख कृति | विधा |
|---|---|---|
| शिवकुमार राई | दोषी चश्मा | कथा संग्रह |
| मानबहादुर मुखिया | बलिदान | नाटक |
| तुलसी ‘अपाटन’ | अन्तर्मनका आवाजहरू | निबन्ध संग्रह |
द्रुत पुनरावलोकन (Quick Revision):
- शिवकुमार राई: दार्जिलिङका कथाकार, ‘दोषी चश्मा’ उनका चर्चित कथा संग्रह। साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेता।
- मानबहादुर मुखिया: दार्जिलिङका नाटककार, ‘बलिदान’ र ‘बाटो मुनिको फूल’ उनका प्रमुख नाटक। सामाजिक यथार्थवादी लेखन।
- तुलसी ‘अपाटन’: (तुलसीप्रसाद शर्मा) दार्जिलिङका निबन्धकार, ‘अन्तर्मनका आवाजहरू’ उनको निबन्ध संग्रह। ‘रुपरेखा’ पत्रिका सम्पादनमा योगदान।
थप अभ्यास प्रश्नहरू (Extra Practice Questions):
- शिवाकुमार राईको ‘दोषी चश्मा’ कस्तो विधाको कृति हो?
क) उपन्यास ख) कथा संग्रह ग) नाटक घ) कविता
सही उत्तर: ख) कथा संग्रह - मानबहादुर मुखियाको ‘बाटो मुनिको फूल’ कुन विधामा आधारित छ?
क) कथा ख) नाटक ग) निबन्ध घ) एकाङ्की
सही उत्तर: ख) नाटक - ‘अपाटन’ उपनामले चिनिने साहित्यकार को हुन्?
क) शिवाकुमार राई ख) मानबहादुर मुखिया ग) तुलसीप्रसाद शर्मा घ) पारसमणि प्रधान
सही उत्तर: ग) तुलसीप्रसाद शर्मा - शिवाकुमार राईलाई कुन पुरस्कारले सम्मानित गरिएको छ?
क) मदन पुरस्कार ख) साहित्य अकादमी पुरस्कार ग) गोर्खा दक्षिण बाहु घ) साझा पुरस्कार
सही उत्तर: ख) साहित्य अकादमी पुरस्कार - तुलसी ‘अपाटन’ को ‘अन्तर्मनका आवाजहरू’ के हो?
क) कथा ख) नाटक ग) निबन्ध घ) कविता
सही उत्तर: ग) निबन्ध
