Haat – Balkrishna Sama MCQs Quiz | Class 9
यो कक्षा ९, नेपाली (०२४) विषयको ‘साहित्य सुधा’ एकाइ अन्तर्गत बालकृष्ण समको ‘हात’ कवितामा आधारित बहुवैकल्पिक प्रश्नहरूको क्विज हो। यसले कविताको व्याख्या र काव्यिक अर्थलाई समेट्छ। क्विज पूरा गरेपछि आफ्नो नतिजा हेर्न र उत्तरसहितको PDF डाउनलोड गर्न ‘Submit Quiz’ मा क्लिक गर्नुहोस्।
बालकृष्ण समको ‘हात’ कविताको विस्तृत व्याख्या र काव्यिक अर्थ
बालकृष्ण सम नेपाली साहित्यका एक शिखर पुरुष हुन्। उनका कृतिहरूमा गम्भीर दार्शनिक भाव र गहन विचार पाइन्छ। ‘हात’ कविता पनि समको यस्तै गहन रचनाहरूमध्ये एक हो। यस कवितामा ‘हात’ लाई केवल शारीरिक अंगको रूपमा मात्र नभई मानवको कर्मशीलता, सृजनशीलता, शक्ति र सामर्थ्यको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
१. कविताको मूल विषय र सन्देश:
‘हात’ कविताले मानव जीवनमा कर्म र श्रमको अपरिहार्यतालाई जोड दिएको छ। कविले हातलाई बुद्धिको साथी, ज्ञानको खानी र समयको सहयात्रीका रूपमा चित्रण गरेका छन्। यसले मानवलाई निष्क्रिय नबनी सधैं सृजनशील र कर्मशील रहन प्रेरित गर्छ। हातले नै संसारमा परिवर्तन ल्याउँछ, सृष्टि गर्छ र आवश्यकता परेमा विध्वंस पनि गर्छ भन्ने कुरा कवितामा स्पष्ट पारिएको छ।
२. काव्यिक अर्थ र प्रतीकात्मकता:
- हात: मानवको कर्म, शक्ति, इच्छाशक्ति, सृजनशीलता र विनाशकारी क्षमताको प्रतीक।
- बुद्धिको साथी: हातले बुद्धिले सोचेका कुरालाई साकार रूप दिन्छ भन्ने अर्थमा। ज्ञान आर्जन र त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न हातको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।
- ज्ञानको खानी: हातले लेख्ने, खोतल्ने, निर्माण गर्ने जस्ता कार्यहरूबाट ज्ञानको विस्तार र प्रयोग हुन्छ भन्ने भाव।
- समयको सहयात्री: समयसँगै चल्दै, विभिन्न युगमा विभिन्न कार्य गर्दै मानव सभ्यतालाई अगाडि बढाउने माध्यमका रूपमा हातको चित्रण।
- सृष्टि र विनाश: हातले सुन्दर भवनहरू निर्माण गर्न सक्छ, कलाकृति बनाउन सक्छ (सृष्टि)। त्यस्तै, युद्धमा हतियार चलाएर विनाश पनि गर्न सक्छ। यो मानव शक्तिको दोहोरो पाटो हो।
३. कविताका मुख्य पक्षहरू:
| पक्ष | व्याख्या |
|---|---|
| कर्मशीलता | हातले लगातार काम गरी जीवन र संसारलाई अगाडि बढाउँछ। |
| सृजनशीलता | हातले नयाँ वस्तुहरू, कलाकृतिहरू र सभ्यताको निर्माण गर्छ। |
| सामर्थ्य | हातमा निर्माण गर्ने र आवश्यकता अनुसार परिवर्तन ल्याउने असीमित शक्ति छ। |
| ज्ञानको आधार | हातले ज्ञानलाई लिपिबद्ध गर्ने, प्रयोग गर्ने र हस्तान्तरण गर्ने कार्य गर्छ। |
| समानता | गरिब र धनी दुवैका हातले आ-आफ्नो जीवन चलाउन र कर्म गर्न समान भूमिका खेल्छन्। |
४. द्रुत पुनरावलोकनका लागि महत्वपूर्ण बुँदाहरू:
- ‘हात’ कविता बालकृष्ण समद्वारा रचित हो।
- यसले हातलाई मानव कर्म र शक्तिको प्रतीक मान्छ।
- कविले हातलाई ‘बुद्धिको साथी’, ‘ज्ञानको खानी’ र ‘समयको सहयात्री’ भनेका छन्।
- हातले सृष्टि र विनाश दुवै गर्न सक्छ।
- कविताको मुख्य सन्देश मानवलाई कर्मशील र सृजनशील बन्न प्रेरित गर्नु हो।
अभ्यासका लागि थप प्रश्नहरू:
- बालकृष्ण समलाई कुन उपाधिले चिनिन्छ?
- ‘हात’ कविताले कुन मानवीय गुणलाई विशेष महत्व दिएको छ?
- कविले हातलाई ‘धर्तीको श्रृंगार’ किन भनेका होलान्?
- ‘हात’ ले कसरी मानवको इच्छाशक्तिलाई मूर्तरूप दिन्छ?
- तपाईंको विचारमा, आजको सन्दर्भमा ‘हात’ कविताको सान्दर्भिकता कस्तो छ?
