पाठ्यपुस्तकम्: शेमुषी भाग-2 बहुविकल्पीयप्रश्नपरीक्षा | कक्षा 10
कक्षा: X, विषय: संस्कृतम् (122), इकाई: निर्धारित पाठ्यपुस्तकानि, विषयः: पाठ्यपुस्तकम्: शेमुषी भाग-2 बहुविकल्पीयप्रश्नपरीक्षा | कक्षा 10. आवरणविषयाः: “शेमुषी” पाठ्यपुस्तकम् भाग-2 (संशोधित/अधिकृत संस्करणम्)। अस्यां परीक्षायां दश बहुविकल्पीयप्रश्नाः सन्ति। स्वोत्तराणि दत्त्वा, ‘Submit Quiz’ बटन्-इत्यस्मिन् क्लिकं कुर्वन्तु। तदनन्तरं, ‘Download Answer PDF’ इत्यस्मिन् क्लिकं कृत्वा स्वपरिणामपत्रिकां प्राप्नुवन्तु।
शेमुषी भाग-2 पाठ्यपुस्तकम्: विस्तृतज्ञानम्
विषयावलोकनम्
कक्षा दशम्याः संस्कृतपाठ्यपुस्तकं ‘शेमुषी’ भाग-2 छात्रान् भारतीयसंस्कृतेः मूल्यैः, प्राचीनज्ञानपरम्परया च परिचाययति। अस्मिन् पाठ्यपुस्तके गद्य-पद्य-नाट्यपाठानां समावेशः अस्ति, ये भाषाज्ञानं सह नैतिकमूल्यानि अपि वर्धयन्ति। एते पाठाः पर्यावरणसंरक्षणम्, मैत्री, सत्यनिष्ठा, परिश्रमः, बुद्धिमत्ता इत्यादीन् विषयान् स्पृशन्ति।
मुख्यबिन्दवः
- नैतिकशिक्षणम्: ‘जननी तुल्यवत्सला’, ‘सूक्तयः’ इत्यादिपाठाः मानवीयमूल्यानां महत्त्वं प्रतिपादयन्ति।
- प्रकृतिप्रेम: ‘शुचिपर्यावरणम्’, ‘सौहार्दं प्रकृतेः शोभा’ इति पाठाः प्रकृतिसंरक्षणस्य संदेशं ददति।
- बुद्धिमत्ता: ‘बुद्धिर्बलवती सदा’, ‘विचित्रः साक्षी’ इति पाठाः बुद्धेः प्राधान्यं दर्शयन्ति।
- व्याकरणम्: पाठेषु प्रयुक्तानां शब्दानां, सन्धि-समास-प्रत्ययानां च अभ्यासेन व्याकरणज्ञानं सुदृढं भवति।
- अभ्यासः: प्रत्येकपाठस्य अन्ते दत्ताः अभ्यासाः छात्रान् पाठं सम्यक् अवगन्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति।
पाठ्यपुस्तकस्य सारांशः
‘शेमुषी’ भाग-2 इति पाठ्यपुस्तकं सीबीएसई-द्वारा दशमकक्षार्थं निर्धारितम् अस्ति। अस्मिन् पाठ्यपुस्तके विविधाः पाठाः सन्ति ये संस्कृतेः वैविध्यं, साहित्यस्य माधुर्यं च प्रदर्शयन्ति। ‘शुचिपर्यावरणम्’ इति पाठे प्रदूषितवातावरणे शुचित्वस्य आवश्यकता प्रतिपादिता अस्ति। ‘बुद्धिर्बलवती सदा’ इति कथायां बुद्धिमत्याः नार्याः चातुर्यं वर्णितम् अस्ति। ‘शिशुलालनम्’ इति पाठः रामस्य लवकुशयोः प्रति प्रेमं दर्शयति। ‘जननी तुल्यवत्सला’ इति पाठे जनन्याः सर्वेषु अपत्येषु समानं प्रेमं वर्णितम्। ‘सूक्तयः’ इति पाठे जीवनोपयोगिन्यः सूक्तयः सङ्गृहीताः सन्ति। ‘सौहार्दं प्रकृतेः शोभा’ इति पाठे वन्यानां प्राणिनां माध्यमिन सहयोगस्य महत्त्वं दर्शितम्। ‘व्यायामः सर्वदा पथ्यः’ इति पाठे व्यायामस्य लाभाः निरूपिताः सन्ति। एतेन पुस्तकेन छात्राः संस्कृतभाषायां निपुणाः भूत्वा भारतीयसंस्कृतेः गभीरं ज्ञानं प्राप्तुं शक्नुवन्ति।
पुनरावलोकनम्
- पर्यायवाचिशब्दाः: पाठाधारेण महत्त्वपूर्णशब्दानां पर्यायवाचिनः।
- विलोमशब्दाः: विलोमपदानीं ज्ञानम्।
- सन्धिः: स्वरसन्धिः, व्यञ्जनसन्धिः, विसर्गसन्धिः च।
- समासः: अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, कर्मधारयः, द्वन्द्वः, बहुव्रीहिः च।
- प्रत्ययाः: क्त, क्तवतु, तुमुन्, ल्यप्, शतृ, शानच् इत्यादीनां प्रयोगाः।
- शब्दरूपाणि धातुरूपाणि च: महत्त्वपूर्णशब्दानां धातूनां च रूपाणां स्मरणम्।
- वाच्यपरिवर्तनम्: कर्तृवाच्यात् कर्मवाच्ये परिवर्तनम्।
- घटनाक्रमानुसारं वाक्यलेखनम्: कथानां घटनाक्रमानुसारं संयोजनम्।
अतिरिक्तप्रश्नाभ्यासः
- अरण्ये कः बलवान् अस्ति?
(A) व्याघ्रः (B) सिंहः (C) गजः (D) वानरः - व्यायामात् किं भवति?
(A) आलस्यम् (B) स्थूलता (C) निरोगिता (D) दुःखम् - बुद्धिमती केन सह पितृगृहं गता?
(A) एकपुत्रेण (B) द्वौ पुत्रौ (C) पतिना (D) भ्रात्रा - सर्वदा कीदृशं भोजनं भोक्तव्यम्?
(A) पथ्यम् (B) अपथ्यम् (C) स्वादिष्टम् (D) उष्णम् - पर्यावरणे किं किं दूषितम् अस्ति?
(A) जलम् (B) वायुः (C) अन्नम् (D) सर्वे
