Ashuddhi Sanshodhan (Editing/Correction) MCQs Quiz | Class 10
This quiz for Class X, Subject Sanskrit (122), focuses on Unit: Section C: Applied Grammar. It covers Ashuddhi Sanshodhan (Editing/Correction) MCQs, specifically addressing corrections based on वचन (number), लिंग (gender), पुरुष (person), लकार (tense/mood), and विभक्ति (case). Test your understanding of Sanskrit grammar rules. Submit your answers to see results and download a detailed answer PDF for revision.
अशुद्धिसंशोधनम्: व्याकरणनियमाः उदाहरणानि च
अशुद्धिसंशोधनं संस्कृतव्याकरणस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति, यत्र वाक्यानां शुद्धतायाः परीक्षणं क्रियते। वचने, लिङ्गे, पुरुषे, लकारे, विभक्तौ च त्रुटयः भवन्ति। एतत् ज्ञानं संस्कृतभाषायां शुद्धलेखनाय शुद्धकथनाय च अत्यावश्यकम् अस्ति। अत्र अशुद्धिसंशोधनस्य प्रमुखनियमाः उदाहरणेन सह प्रदत्ताः सन्ति।
१. वचन-सम्बन्धी अशुद्धि (वचनम्)
कर्ता तथा क्रियापदस्य वचनं समानं भवेत्। यदि कर्ता एकवचनः अस्ति, तर्हि क्रियापि एकवचनं स्यात्। यदि कर्ता द्विवचनः अस्ति, तर्हि क्रिया द्विवचनं स्यात्। यदि कर्ता बहुवचनः अस्ति, तर्हि क्रिया बहुवचनं स्यात्।
- **अशुद्धम्:** बालकाः पुस्तकं पठति।
- **शुद्धम्:** बालकाः पुस्तकं पठन्ति। (बालकाः – बहुवचन, पठन्ति – बहुवचन)
- **अशुद्धम्:** छात्रौ विद्यालयं गच्छति।
- **शुद्धम्:** छात्रौ विद्यालयं गच्छतः। (छात्रौ – द्विवचन, गच्छतः – द्विवचन)
२. लिङ्ग-सम्बन्धी अशुद्धि (लिङ्गम्)
विशेषणं विशेष्यस्य लिङ्गानुसारं भवेत्। सङ्ख्यावाचिपदेषु विशेषण-विशेष्यमेलनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
- **अशुद्धम्:** सुन्दरः बालिका क्रीडति।
- **शुद्धम्:** सुन्दरी बालिका क्रीडति। (बालिका – स्त्रीलिंग, सुन्दरी – स्त्रीलिंग)
- **अशुद्धम्:** एतत् मधुरम् फलानि।
- **शुद्धम्:** एतानि मधुराणि फलानि। (फलानि – नपुंसकलिङ्ग बहुवचन, मधुराणि – नपुंसकलिङ्ग बहुवचन)
३. पुरुष-सम्बन्धी अशुद्धि (पुरुषः)
कर्ता तथा क्रियापदस्य पुरुषः समानं भवेत्। उत्तमपुरुषः (अहम्, आवाम्, वयम्), मध्यमपुरुषः (त्वम्, युवाम्, यूयम्), अन्यपुरुषः (सः, तौ, ते/सा, ते, ताः/तत्, ते, तानि)।
- **अशुद्धम्:** त्वं गृहं गच्छामि।
- **शुद्धम्:** त्वं गृहं गच्छसि। (त्वं – मध्यमपुरुष एकवचन, गच्छसि – मध्यमपुरुष एकवचन)
- **अशुद्धम्:** अहं पुस्तकं पठसि।
- **शुद्धम्:** अहं पुस्तकं पठामि। (अहं – उत्तमपुरुष एकवचन, पठामि – उत्तमपुरुष एकवचन)
४. लकार-सम्बन्धी अशुद्धि (लकारः)
वाक्यस्य कालानुसारं (वर्तमान, भूत, भविष्यत्) उचितस्य लकारस्य प्रयोगः करणीयः।
| कालः | लकारः | उदाहरणम् (क्रियापदम्) | अशुद्धम् | शुद्धम् |
|---|---|---|---|---|
| वर्तमानकालः | लट््लकारः | गच्छति, पठति | ह्यः सः विद्यालयं गच्छति। | सः विद्यालयं गच्छति। |
| भूतकालः | लङ्लकारः | अगच्छत्, अपठत् | श्वः सः गृहं अगच्छत्। | ह्यः सः गृहं अगच्छत्। |
| भविष्यत्कालः | लृट्लकारः | गमिष्यति, पठिष्यति | अधुना सः पुस्तकं पठिष्यति। | श्वः सः पुस्तकं पठिष्यति। |
५. विभक्ति-सम्बन्धी अशुद्धि (विभक्तिः)
कारकनियमानुसारं उचितविभक्तेः प्रयोगः करणीयः। केषाञ्चित् अव्ययपदानां योगे विशिष्टविभक्तिः भवति।
- **अशुद्धम्:** रामः सीता सह गच्छति।
- **शुद्धम्:** रामः सीतया सह गच्छति। (सह योगे तृतीया विभक्तिः)
- **अशुद्धम्:** शिक्षकः छात्रस्य पुस्तकं ददाति।
- **शुद्धम्:** शिक्षकः छात्राय पुस्तकं ददाति। (दानार्थे चतुर्थी विभक्तिः)
- **अशुद्धम्:** विद्यालयं परितः वृक्षाः सन्ति।
- **शुद्धम्:** विद्यालयं परितः वृक्षाः सन्ति। (परितः योगे द्वितीया विभक्तिः)
त्वरित-पुनरावलोकनम् (Quick Revision)
- कर्ता-क्रियापदस्य वचन-पुरुषयोः सामञ्जस्यम्।
- विशेषण-विशेष्ययोः लिङ्ग-वचनयोः सामञ्जस्यम्।
- कालानुसारं (अद्य, ह्यः, श्वः) उचितस्य लकारस्य प्रयोगः।
- कारकनियमानुसारं (दा, सह, परितः) उचितविभक्तेः प्रयोगः।
अभ्यासप्रश्नाः (Practice Questions)
शुद्धं वाक्यं चिनुत।
