Samaya (Time) MCQs Quiz | Class 10
This quiz tests your knowledge of Samaya (Time) in Sanskrit for Class X, Subject: Sanskrit (122), Unit: Section C: Applied Grammar, covering topics like writing time in words (sāmānya, sāpārda, sārdha, pārdona formats). Attempt all questions and then click ‘Submit Quiz’ to see your score and review answers. You can also download a PDF of your results.
समयलेखनम् (Time Writing) – एक विस्तृत अध्ययनम्
CBSE दशम्याः कक्षायाः संस्कृतपाठ्यक्रमस्य ‘अनुप्रयुक्तव्याकरणम्’ (Applied Grammar) इत्यस्मिन् भागे ‘समयलेखनम्’ इति अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः विषयः अस्ति। अत्र छात्राः अंकानां माध्यमेन प्रदर्शितं समयं संस्कृतशब्देषु परिवर्तयितुं शिक्षन्ते। अस्य अवबोधनं संस्कृतेन दैनन्दिनवार्तालापार्थं तथा परीक्षासु उत्तमान् अंकान् प्राप्तुं च आवश्यकम् अस्ति।
१. सामान्यसमयः (Exact Time – सपाद)
यदा समयः पूर्णः भवति, यथा 1:00, 2:00, तदा सः ‘सामान्यसमयः’ इति कथ्यते। एतस्य कृते “वादनम्” इति शब्दस्य प्रयोगः भवति।
- 1:00 – एकवादनम्
- 2:00 – द्विवादनम्
- 3:00 – त्रिवादनम्
- 4:00 – चतुर्वादनम्
- 5:00 – पञ्चवादनम्
- 6:00 – षड्वादनम्
- 7:00 – सप्तवादनम्
- 8:00 – अष्टवादनम्
- 9:00 – नववादनम्
- 10:00 – दशवादनम्
- 11:00 – एकादशवादनम्
- 12:00 – द्वादशवादनम्
२. सपादसमयः (Quarter Past – सपाद)
यदा कस्यचित् पूर्णघण्टायाः पञ्चदशमिनिटानि (15 minutes) अतिक्रान्तानि भवन्ति, यथा 1:15, 2:15, तदा सः ‘सपादसमयः’ इति कथ्यते। एतस्य कृते “सपाद” इति उपसर्गः उपयुज्यते।
- 1:15 – सपादैकवादनम्
- 2:15 – सपादद्विवादनम्
- 3:15 – सपादत्रिवादनम्
- 4:15 – सपादचतुर्वादनम्
- 5:15 – सपादपञ्चवादनम्
३. सार्धसमयः (Half Past – सार्ध)
यदा कस्यचित् पूर्णघण्टायाः त्रिंशत् मिनिटानि (30 minutes) अतिक्रान्तानि भवन्ति, यथा 1:30, 2:30, तदा सः ‘सार्धसमयः’ इति कथ्यते। एतस्य कृते “सार्ध” इति उपसर्गः उपयुज्यते।
- 1:30 – सार्धैकवादनम्
- 2:30 – सार्धद्विवादनम्
- 3:30 – सार्धत्रिवादनम्
- 4:30 – सार्धचतुर्वादनम्
- 5:30 – सार्धपञ्चवादनम्
४. पादोनसमयः (Quarter To – पादोन)
यदा कस्यचित् पूर्णघण्टायाः पञ्चदशमिनिटानि न्यूनानि भवन्ति (अर्थात् आगामी घण्टायां 15 मिनिटानि अवशिष्टानि सन्ति), यथा 1:45 (अर्थात् 2:00 वादने 15 मिनिटानि न्यूनानि), तदा सः ‘पादोनसमयः’ इति कथ्यते। एतस्य कृते “पादोन” इति उपसर्गः उपयुज्यते, किन्तु आगामी घण्टायाः नाम उपयुज्यते।
- 1:45 (अर्थात् 2:00 वादने 15 मिनिटानि न्यूनानि) – पादोनद्विवादनम्
- 2:45 (अर्थात् 3:00 वादने 15 मिनिटानि न्यूनानि) – पादोनत्रिवादनम्
- 3:45 (अर्थात् 4:00 वादने 15 मिनिटानि न्यूनानि) – पादोनचतुर्वादनम्
- 4:45 (अर्थात् 5:00 वादने 15 मिनिटानि न्यूनानि) – पादोनपञ्चवादनम्
समयलेखनस्य सारणी (Summary Table of Time Writing)
| डिजिटल समयः | संस्कृतम् | प्रकारः |
|---|---|---|
| 3:00 | त्रिवादनम् | सामान्यम् |
| 3:15 | सपादत्रिवादनम् | सपाद |
| 3:30 | सार्धत्रिवादनम् | सार्ध |
| 3:45 | पादोनचतुर्वादनम् | पादोन |
| 7:00 | सप्तवादनम् | सामान्यम् |
| 7:15 | सपादसप्तवादनम् | सपाद |
| 7:30 | सार्धसप्तवादनम् | सार्ध |
| 6:45 | पादोनसप्तवादनम् | पादोन |
शीघ्रपुनरावृत्तिः (Quick Revision)
- पूर्णसमयस्य कृते – [संख्या]वादनम् (यथा, 5:00 – पञ्चवादनम्)
- सपादभागस्य कृते (15 मिनिटानि) – सपाद[संख्या]वादनम् (यथा, 5:15 – सपादपञ्चवादनम्)
- सार्धभागस्य कृते (30 मिनिटानि) – सार्ध[संख्या]वादनम् (यथा, 5:30 – सार्धपञ्चवादनम्)
- पादोनभागस्य कृते (45 मिनिटानि) – पादोन[आगामी संख्या]वादनम् (यथा, 4:45 – पादोनपञ्चवादनम्)
अभ्यासप्रश्नाः (Practice Questions)
- 4:00 इति समयं संस्कृतेन लिखत।
- 8:15 इति समयं संस्कृतेन लिखत।
- 11:30 इति समयं संस्कृतेन लिखत।
- 9:45 इति समयं संस्कृतेन लिखत।
- सार्धद्विवादनम् इति समयं अंकेषु लिखत।
एतेषां नियमानाम् अभ्यासेन समयलेखने निपुणतां प्राप्तुं शक्यते।
