Prefix–Suffix Word Formation (Agetar–Pichhetar) MCQs Quiz | Class 10
ਕਲਾਸ: X, ਵਿਸ਼ਾ: ਪੰਜਾਬੀ (004), ਯੂਨਿਟ: ਵਿਆਕਰਨ, ਵਿਸ਼ਾ: ਅਗੇਤਰ-ਪਿਛੇਤਰ ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ MCQs ਕੁਇਜ਼ | ਕਲਾਸ 10. ਇਸ ਕੁਇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਪ੍ਰਸ਼ਨ × 1 ਅੰਕ ਦੇ ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਕੁਇਜ਼ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ‘ਸਬਮਿਟ ਕੁਇਜ਼’ ਬਟਨ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦਾ PDF ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ।
ਅਗੇਤਰ-ਪਿਛੇਤਰ: ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗੇਤਰ (Prefix):
ਅਗੇਤਰ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
ਅਣ+ਪੜ੍ਹ=ਅਣਪੜ੍ਹ(ਨਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ)ਸਰ+ਤਾਜ=ਸਰਤਾਜ(ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ, ਮੁਖੀਆ)ਉਪ+ਦੇਸ਼=ਉਪਦੇਸ਼(ਸਿੱਖਿਆ)
ਪਿਛੇਤਰ (Suffix):
ਪਿਛੇਤਰ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
ਮਿਹਨਤ+ਈ=ਮਿਹਨਤੀ(ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ)ਲਿਖ+ਆਈ=ਲਿਖਾਈ(ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ)ਈਮਾਨ+ਦਾਰ=ਈਮਾਨਦਾਰ(ਇਮਾਨ ਵਾਲਾ)
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ:
- ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਦੋਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਅਗੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ:
| ਕਿਸਮ | ਅਗੇਤਰ/ਪਿਛੇਤਰ | ਉਦਾਹਰਨਾਂ | ਅਰਥ |
|---|---|---|---|
| ਅਗੇਤਰ | ਅਣ- | ਅਣਸੁਣਿਆ, ਅਣਜਾਣ | ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ |
| ਬੇ- | ਬੇਈਮਾਨ, ਬੇਸ਼ਰਮ | ਬਿਨਾਂ, ਰਹਿਤ | |
| ਸਵੈ- | ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ | ਆਪਣਾ, ਖੁਦ | |
| ਪਿਛੇਤਰ | -ਆਈ | ਸਫਾਈ, ਪੜ੍ਹਾਈ | ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਬਣਾਉਣਾ |
| -ਦਾਰ | ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ | ਵਾਲਾ, ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ | |
| -ਈ | ਖੁਸ਼ੀ, ਗਰਮੀ | ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਬਣਾਉਣਾ | |
| -ਵਾਲਾ | ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ | ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਬੰਧਿਤ |
ਤੇਜ਼ ਦੁਹਰਾਈ:
- ਅਗੇਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ
ਅੱਗੇਲੱਗਦੇ ਹਨ। - ਪਿਛੇਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ
ਪਿੱਛੇਲੱਗਦੇ ਹਨ। - ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
- ਅਗੇਤਰ-ਪਿਛੇਤਰ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ:
- ‘ਸੁੱਤੇ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ‘ਅੱਧ’ ਲਗਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਓ।
- ‘ਸ਼ਕਲ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ‘ਦਾਰ’ ਪਿਛੇਤਰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣੇਗਾ?
- ‘ਦੂਰ’ ਅਗੇਤਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋ।
- ‘ਪਨ’ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਓ।
- ‘ਖੁਸ਼’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ‘ਨਾ’ ਅਗੇਤਰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀ ਅਰਥ ਬਦਲੇਗਾ?
