परिबन्द – पुष्कर शमशेर ज.ब. राणा बहुवैकल्पिक प्रश्नोत्तरी | कक्षा १०
कक्षा १०, विषय नेपाली (०२४), एकाई रैपिड रिडर (कथा बिम्ब), शीर्षक परिबन्द – पुष्कर शमशेर ज.ब. राणा बहुवैकल्पिक प्रश्नोत्तरी | कक्षा १०. यो प्रश्नोत्तरीले कथाको ऐतिहासिक र सामाजिक दृष्टिकोण समेट्छ। सबै प्रश्नहरूको प्रयास गर्नुहोस् र आफ्नो नतिजा हेर्न ‘Submit Quiz’ मा क्लिक गर्नुहोस्। त्यसपछि तपाईं उत्तरको PDF डाउनलोड गर्न सक्नुहुन्छ।
परिबन्द कथाको विस्तृत विवेचना
पुष्कर शमशेर ज.ब. राणाद्वारा लिखित ‘परिबन्द’ एक महत्त्वपूर्ण नेपाली कथा हो जसले तत्कालीन राणाकालीन समाजको यथार्थ चित्रण गर्दछ। यो कथा सामाजिक यथार्थवादी धारामा पर्छ र यसले समाजमा व्याप्त भ्रष्टाचार, अन्याय, शोषण र शक्तिको दुरुपयोगलाई उजागर गर्दछ।
कथाको संक्षिप्त परिचय
‘परिबन्द’ कथाको मुख्य पात्र सुबेदार रामबहादुर हुन्, जसले इमान्दारीपूर्वक सरकारी सेवामा जीवन बिताएका छन्। तर, समाजका शक्तिशाली र स्वार्थी तत्वहरूको जालसाजी (परिबन्द) का कारण उनलाई अनाहकमा जागिरबाट निकालिन्छ। कथाले कसरी एउटा इमान्दार व्यक्ति शक्ति र प्रभावको अगाडि निरीह बन्न पुग्छ भन्ने मार्मिक चित्रण गर्दछ।
प्रमुख विषयवस्तुहरू:
- सामाजिक यथार्थवाद: कथाले राणाकालीन समाजको कठोर वास्तविकतालाई प्रस्तुत गर्दछ, जहाँ सामान्य मानिसहरूले अन्याय र शोषणको सामना गर्नुपर्थ्यो।
- सत्ता र शक्तिको दुरुपयोग: कथामा हाकिम र खरिदारजस्ता पदमा रहेका व्यक्तिहरूले आफ्नो पदको दुरुपयोग गरी कसरी निर्दोष व्यक्तिलाई दुःख दिन्छन् भन्ने देखाइएको छ।
- भ्रष्टाचार र घुसखोरी: तत्कालीन प्रशासनमा व्याप्त भ्रष्टाचार र घुसखोरीका कारण कसरी न्याय पाउन कठिन थियो भन्ने कुरा रामबहादुरको घटनाले स्पष्ट पार्छ।
- गरिबी र विपन्नता: जागिर गुमाएपछि रामबहादुर र उनको परिवारले भोग्नुपर्ने आर्थिक संकटले तत्कालीन समाजमा गरिबीको समस्यालाई उजागर गर्दछ।
- मानवीय दुःख र निरीहता: कथाले रामबहादुरको व्यक्तिगत दुःख र न्यायका लागि गरेको अथक प्रयास अन्ततः विफल हुँदा उनको निरीहतालाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गर्छ।
ऐतिहासिक र सामाजिक दृष्टिकोण:
- राणाकालीन परिवेश: कथाले राणा शासनको अन्त्यतिरको सामाजिक, राजनीतिक र प्रशासनिक अवस्थाको झल्को दिन्छ। यस समयमा नागरिक अधिकार सीमित थिए र शक्तिमा भएकाहरूको बोलवाला थियो।
- प्रशासनिक विकृति: तत्कालीन सरकारी कार्यालयहरूमा व्याप्त कुशासन, अनियमितता र जनताप्रतिको उपेक्षा कथाको महत्त्वपूर्ण सामाजिक पक्ष हो।
- न्याय प्रणालीमा विश्वासको कमी: सामान्य जनताले न्याय पाउने सम्भावना कम थियो भन्ने कुरा रामबहादुरको घटनाले देखाउँछ। न्यायालयहरू पनि प्रभावशाली व्यक्तिहरूको प्रभावमा पर्थे।
- वर्ग संघर्ष: कथाले शासक वर्ग (हाकिम, खरिदार) र शासित वर्ग (सुबेदार रामबहादुर) बीचको संघर्षलाई अप्रत्यक्ष रूपमा चित्रण गर्दछ।
प्रमुख पात्र र उनको भूमिका:
| पात्रको नाम | भूमिका |
|---|---|
| सुबेदार रामबहादुर | कथाका मुख्य पात्र, इमान्दार र कर्तव्यनिष्ठ कर्मचारी, अन्यायका शिकार |
| बडाहाकिम | उच्च पदस्थ अधिकारी, परिस्थितिको नियन्त्रणमा रहने, न्यायका लागि आशाको केन्द्र तर अन्ततः निष्क्रिय |
| खरिदार | षड्यन्त्रकारी पात्र, रामबहादुरलाई फसाउन मुख्य भूमिका खेल्ने |
छोटो पुनरावलोकन:
- ‘परिबन्द’ पुष्कर शमशेरको सामाजिक यथार्थवादी कथा हो।
- यसले राणाकालीन समाजको भ्रष्टाचार र अन्याय देखाउँछ।
- सुबेदार रामबहादुर निर्दोष हुँदाहुँदै पनि षड्यन्त्रको शिकार बन्छन्।
- कथाले सत्ताको दुरुपयोग र गरिबीको समस्यामाथि प्रकाश पार्छ।
- यसले न्याय र नैतिकताको क्षयीकरणलाई संकेत गर्छ।
थप अभ्यासका लागि प्रश्नहरू:
- ‘परिबन्द’ कथाले राणाकालीन समाजका कुन-कुन विकृतिहरूलाई चित्रण गरेको छ, उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस्।
- सुबेदार रामबहादुरको चरित्र चित्रण गर्नुहोस् र उनी किन अन्यायको शिकार बने भन्ने कारण खोल्नुहोस्।
- ‘परिबन्द’ कथाको शीर्षकको सार्थकतामाथि प्रकाश पार्नुहोस्।
- यो कथाले आधुनिक समाजलाई के सन्देश दिन चाहन्छ ? व्याख्या गर्नुहोस्।
- कथामा न्याय प्राप्तिका लागि रामबहादुरले गरेका प्रयासहरूलाई उल्लेख गर्नुहोस्।
