विविध शब्द MCQs क्विज | कक्षा १०
कक्षा: X, विषय: नेपाली (०२४), एकाई: प्रायोगिक व्याकरण (MCQ), शीर्षक: विविध शब्द MCQs क्विज | कक्षा १०। यस क्विजमा पर्यायवाची शब्द, विपरीतार्थी शब्द, एक शब्दमा उत्तर, र अनेकार्थी शब्द समावेश छन्। आफ्नो उत्तर पेश गर्नुहोस् र सही उत्तरहरू सहितको विस्तृत PDF डाउनलोड गर्नुहोस्।
विविध शब्द: विस्तृत अध्ययन
‘विविध शब्द’ अन्तर्गत हामीले नेपाली भाषामा प्रयोग हुने विभिन्न प्रकारका शब्दहरू जस्तै पर्यायवाची, विपरीतार्थी, अनेकार्थी र एक शब्दमा उत्तर दिने शब्दहरूको अध्ययन गर्छौं। यी शब्दहरूले भाषालाई समृद्ध बनाउनुका साथै यसको सही प्रयोग गर्न मद्दत गर्छन्। व्याकरणको यो खण्ड कक्षा १० का विद्यार्थीहरूका लागि निकै महत्त्वपूर्ण छ।
मुख्य विषयवस्तुहरू:
१. पर्यायवाची शब्द (Synonyms)
यी शब्दहरू हुन् जसको अर्थ एउटै वा समान हुन्छ। यिनलाई ‘समानार्थी शब्द’ पनि भनिन्छ। भाषामा विविधता ल्याउन र लेखनलाई थप प्रभावकारी बनाउन यिनको प्रयोग गरिन्छ।
- **सूर्य:** रवि, घाम, दिनकर, भानु
- **पानी:** जल, नीर, अम्बु, वारि
- **आँखा:** नयन, चक्षु, लोचन, नेत्र
- **पृथ्वी:** धरा, भूमि, वसुधा, धर्ती
- **वन:** जङ्गल, अरण्य, कानन, विपिन
२. विपरीतार्थी शब्द (Antonyms)
यी शब्दहरू एक-अर्काको विपरीत वा उल्टो अर्थ दिन्छन्। यिनलाई ‘विलोम शब्द’ पनि भनिन्छ। यी शब्दहरूको ज्ञानले भाषाको अर्थगत बुझाइलाई गहिरो बनाउँछ।
- **रात:** दिउँसो
- **सफल:** असफल
- **ज्ञान:** अज्ञान
- **दयालु:** निर्दयी
- **दिन:** रात
- **गरिब:** धनी
३. अनेकार्थी शब्द (Words with Multiple Meanings)
एउटै शब्द जसका विभिन्न सन्दर्भमा फरक-फरक अर्थ लाग्दछन्, त्यसलाई अनेकार्थी शब्द भनिन्छ। यिनको सही प्रयोगका लागि सन्दर्भ बुझ्न आवश्यक हुन्छ।
| शब्द | अर्थ १ | अर्थ २ | अर्थ ३ (यदि छ भने) |
|---|---|---|---|
| पानी | जल (Water) | इज्जत (Honour) | चमक (Lustre) |
| हार | पराजय (Defeat) | माला (Necklace) | |
| कर | हात (Hand) | महसुल (Tax) | काम (Work) |
| वर्ण | रङ्ग (Colour) | अक्षर (Letter) | |
| अंश | भाग (Part) | काँध (Shoulder) |
४. एक शब्दमा उत्तर (One-word Substitution)
कुनै लामो वाक्यांश वा वाक्यको सट्टामा प्रयोग गरिने एउटै शब्दलाई एक शब्दमा उत्तर भनिन्छ। यसले भाषालाई संक्षिप्त, स्पष्ट र प्रभावकारी बनाउँछ।
- जसको कुनै अन्त छैन – **अनन्त**
- जसले विद्या अध्ययन गर्छ – **विद्यार्थी**
- जहाँ विद्या अध्ययन गरिन्छ – **विद्यालय**
- जसको उपकार मान्नुपर्छ – **कृतज्ञ**
- जसले कहिल्यै झूट बोल्दैन – **सत्यवादी**
- जसले देख्न सक्दैन – **अन्धो**
- जसले सुन्न सक्दैन – **बहिरो**
द्रुत पुनरावलोकन (Quick Revision):
- **पर्यायवाची:** समान अर्थ दिने शब्द।
- **विपरीतार्थी:** उल्टो अर्थ दिने शब्द।
- **अनेकार्थी:** एकभन्दा बढी अर्थ दिने शब्द।
- **एक शब्दमा उत्तर:** लामो वाक्यांशको सट्टामा आउने एउटै शब्द।
अभ्यासका लागि थप प्रश्नहरू:
- ‘पृथ्वी’ को पर्यायवाची शब्द कुन हो?
(क) आकाश (ख) धरा (ग) बादल (घ) अग्नि
**उत्तर:** (ख) धरा - ‘ज्ञान’ को विपरीतार्थी शब्द कुन हो?
(क) बुद्धि (ख) विज्ञान (ग) अज्ञान (घ) प्रज्ञान
**उत्तर:** (ग) अज्ञान - जसले कहिल्यै झूट बोल्दैन, त्यसलाई एक शब्दमा के भनिन्छ?
(क) झुटाहरू (ख) सत्यवादी (ग) इमानदार (घ) वफादार
**उत्तर:** (ख) सत्यवादी - ‘वर्ण’ शब्दको एउटा अर्थ ‘रङ्ग’ हो भने अर्को अर्थ कुन हो?
(क) अक्षर (ख) धुन (ग) चित्र (घ) रूप
**उत्तर:** (क) अक्षर - ‘मित्र’ को पर्यायवाची शब्द कुन हो?
(क) शत्रु (ख) साथी (ग) दुश्मन (घ) विरोधी
**उत्तर:** (ख) साथी
