i) Sandhi (Bisarga aru Asamiya) MCQs Quiz | Class 10
Class: X (2024-25), Subject: Assamese (Code 014), Unit: Section C: Grammar, Topic: Sandhi (Bisarga aru Asamiya) MCQs Quiz | Class 10. This quiz covers Very Short Answer (VSA) type questions, comprising 4 questions worth 1 mark each, totaling 4 marks. Test your knowledge on Assamese Sandhi, specifically Bisarga Sandhi. Submit your answers and download a detailed PDF of your performance.
বিসৰ্গ আৰু অসমীয়া সন্ধি: এটা বিশদ আলোচনা
অসমীয়া ব্যাকৰণত সন্ধি এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। ই দুটা বা ততোধিক বৰ্ণৰ মিলনক বুজায়, যিয়ে এক নতুন শব্দৰ সৃষ্টি কৰে বা শব্দৰ উচ্চাৰণত পৰিৱৰ্তন আনে। বিশেষকৈ, বিসৰ্গ সন্ধি অসমীয়া ভাষাত সংস্কৃতৰ প্ৰভাৱৰ এক উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ, য’ত বিসৰ্গৰ (ঃ) পাছত স্বৰ বা ব্যঞ্জন বৰ্ণ আহিলে বিভিন্ন পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে আমি বিসৰ্গ সন্ধি আৰু অসমীয়া ভাষাত সন্ধিৰ সাধাৰণ নিয়মসমূহৰ বিষয়ে বিশদভাৱে জানিম।
সন্ধি কি?
সন্ধি মানে মিলন। ব্যাকৰণত ই দুটা ওচৰা-ওচৰি থকা বৰ্ণৰ মিলনক সূচায়। এই মিলনৰ ফলত বৰ্ণ দুটাৰ মাজত উচ্চাৰণৰ এক নতুন ৰূপ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ‘বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয়’। ই ভাষাৰ সাবলীলতা আৰু শব্দৰ সংক্ষেপকৰণত সহায় কৰে।
সন্ধিৰ প্ৰকাৰ
মূলতঃ সন্ধি তিনি প্ৰকাৰৰ:
- স্বৰ সন্ধি: দুটা স্বৰবৰ্ণৰ মিলনত হোৱা সন্ধি। (যেনে: ৰবি + ইন্দ্ৰ = ৰবীন্দ্ৰ)
- ব্যঞ্জন সন্ধি: স্বৰবৰ্ণৰ লগত ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ বা দুটা ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ মিলনত হোৱা সন্ধি। (যেনে: দিগ + অন্ত = দিগন্ত)
- বিসৰ্গ সন্ধি: বিসৰ্গৰ (ঃ) লগত স্বৰ বা ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ মিলনত হোৱা সন্ধি। (যেনে: মনঃ + যোগ = মনোযোগ)
বিসৰ্গ সন্ধিৰ বিশদ আলোচনা
বিসৰ্গ সন্ধি সংস্কৃত মূলৰ যদিও ইয়াৰ নিয়মসমূহ অসমীয়া ভাষাত ব্যৱহৃত বহুতো তৎসম শব্দত প্ৰয়োগ হয়। বিসৰ্গৰ পিছত যিকোনো স্বৰবৰ্ণ বা ব্যঞ্জনবৰ্ণ আহিলে বিসৰ্গৰ বিভিন্ন পৰিৱৰ্তন হয়।
বিসৰ্গ সন্ধিৰ কেইটামান প্ৰধান নিয়ম:
- বিসৰ্গৰ ‘ৰ’ লৈ পৰিৱৰ্তন: বিসৰ্গৰ আগত ‘অ’, ‘আ’ ভিন্ন আন স্বৰবৰ্ণ থাকিলে আৰু পাছত স্বৰবৰ্ণ বা বৰ্গৰ তৃতীয়, চতুৰ্থ, পঞ্চম বৰ্ণ অথবা ‘য’, ‘ৰ’, ‘ল’, ‘ব’, ‘হ’ থাকিলে বিসৰ্গ ‘ৰ’ লৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।
- উদাহৰণ: নিঃ + আশা = নিৰাশা, দুঃ + অৱস্থা = দুৰৱস্থা, আশীঃ + বাদ = আশীৰ্বাদ
- বিসৰ্গৰ ‘শ, ষ, স’ লৈ পৰিৱৰ্তন:
- বিসৰ্গৰ পাছত ‘চ’ বা ‘ছ’ থাকিলে বিসৰ্গ ‘শ’ হয়। উদাহৰণ: নিঃ + চয় = নিশ্চয়, দুহঃ + চৰিত্ৰ = দুশ্চৰিত্ৰ
- বিসৰ্গৰ পাছত ‘ট’ বা ‘ঠ’ থাকিলে বিসৰ্গ ‘ষ’ হয়। উদাহৰণ: ধনুঃ + টংকাৰ = ধনুষ্টংকাৰ
- বিসৰ্গৰ পাছত ‘ত’ বা ‘থ’ থাকিলে বিসৰ্গ ‘স’ হয়। উদাহৰণ: নিঃ + তেজ = নিস্তেজ, দুহঃ + তৰ = দুস্তৰ
- বিসৰ্গৰ ‘ও’ লৈ পৰিৱৰ্তন: বিসৰ্গৰ আগত ‘অ’ আৰু পাছত ‘অ’ বা বৰ্গৰ তৃতীয়, চতুৰ্থ, পঞ্চম বৰ্ণ অথবা ‘য’, ‘ৰ’, ‘ল’, ‘ব’, ‘হ’ থাকিলে বিসৰ্গ ‘ও’ হয়।
- উদাহৰণ: মনঃ + যোগ = মনোযোগ, তপঃ + বন = তপোবন
- বিসৰ্গৰ লোপ: বিসৰ্গৰ আগত ‘অ’ থাকিলে আৰু পাছত ‘অ’ ভিন্ন আন স্বৰবৰ্ণ থাকিলে বিসৰ্গ লোপ পায়।
- উদাহৰণ: পুনঃ + উক্ত = পুনৰুক্ত (ইয়াত ‘ৰ’ আগম হৈছে, কেৱল লোপ নহয়)
অসমীয়া সন্ধিৰ বিশেষত্ব
অসমীয়া ভাষা ইন্দো-আৰ্য গোষ্ঠীৰ ভাষা হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ বহু সন্ধিৰ নিয়ম সংস্কৃতৰ পৰা আহিছে। কিন্তু অসমীয়াৰ নিজস্ব উচ্চাৰণ পদ্ধতি আৰু ধ্বনিতাত্বিক বৈশিষ্টৰ বাবে কিছু পৰিৱৰ্তন দেখা যায়। তদ্ভৱ আৰু দেশী শব্দত সন্ধিৰ প্ৰয়োগ কম, কিন্তু তৎসম শব্দত বিসৰ্গ সন্ধিৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
বিসৰ্গ সন্ধিৰ উদাহৰণ (সৰল তালিকা)
| সন্ধি-বিচ্ছেদ | সন্ধি | নিয়ম |
|---|---|---|
| নিঃ + আশ | নিৰাশ | বিসৰ্গ ‘ৰ’ |
| দুঃ + চৰিত্ৰ | দুশ্চৰিত্ৰ | বিসৰ্গ ‘শ’ |
| ধনুঃ + টংকাৰ | ধনুষ্টংকাৰ | বিসৰ্গ ‘ষ’ |
| নিঃ + তেজ | নিস্তেজ | বিসৰ্গ ‘স’ |
| মনঃ + ৰম | মনোৰম | বিসৰ্গ ‘ও’ |
| পুনঃ + গ্ৰহণ | পুনৰ্গ্ৰহণ | বিসৰ্গ ‘ৰ’ |
ক্ষিপ্ৰ পুনৰীক্ষণ (Quick Revision)
- সন্ধি মানে বৰ্ণৰ মিলন।
- বিসৰ্গ সন্ধি মানে বিসৰ্গৰ পিছত স্বৰ বা ব্যঞ্জনৰ মিলন।
- বিসৰ্গ ‘ৰ’, ‘শ’, ‘ষ’, ‘স’, ‘ও’ লৈ পৰিৱৰ্তিত হ’ব পাৰে।
- অসমীয়া সন্ধিৰ বেছিভাগ নিয়ম সংস্কৃতৰ পৰা আহিছে।
- সাধাৰণতে তৎসম শব্দত বিসৰ্গ সন্ধিৰ প্ৰয়োগ হয়।
