સર્વનામ, રૂઢિપ્રયોગ, સંયોજક, લિંગ; સમાનાર્થી-વિરોધી શબ્દો; શુદ્ધ-અશુદ્ધ વાક્ય MCQs Quiz | Class 9
આ ક્વિઝ ધોરણ 9 ના ગુજરાતી (કોડ 010) વિષયના ‘વ્યાકરણ’ એકમ પર આધારિત છે. તેમાં સર્વનામ, રૂઢિપ્રયોગ, સંયોજક, લિંગ, સમાનાર્થી-વિરોધી શબ્દો, અને શુદ્ધ-અશુદ્ધ વાક્યો જેવા મહત્વના વિષયોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. કુલ 10 પ્રશ્નો છે. ક્વિઝ પૂર્ણ કર્યા પછી ‘Submit Quiz’ બટન પર ક્લિક કરો અને તમારું પરિણામ જુઓ. તમે જવાબોની PDF પણ ડાઉનલોડ કરી શકશો.
ગુજરાતી વ્યાકરણ: વિષયની સમજૂતી
ગુજરાતી ભાષાના વ્યાકરણના કેટલાક મુખ્ય ઘટકોની સમજ મેળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે. આ ક્વિઝમાં આવરી લેવાયેલા મુદ્દાઓ વિદ્યાર્થીઓને ભાષા પર પ્રભુત્વ મેળવવામાં મદદ કરે છે.
1. સર્વનામ (Pronoun)
નામને બદલે વપરાતા શબ્દને સર્વનામ કહે છે. વાક્યમાં એક જ નામનો વારંવાર ઉપયોગ ટાળવા માટે સર્વનામનો ઉપયોગ થાય છે.
- પુરુષવાચક સર્વનામ: હું, અમે, તું, તમે, તે, તેઓ.
- દર્શક સર્વનામ: આ, એ, તે, પેલું.
- સાપેક્ષ સર્વનામ: જે-તે, જેવું-તેવું, જેટલું-તેટલું.
- પ્રશ્નાર્થ સર્વનામ: કોણ, શું, કયું, ક્યારે.
- અનિશ્ચિત સર્વનામ: કોઈ, કંઈક, દરેક, સૌ.
2. રૂઢિપ્રયોગ (Idiom)
રૂઢિપ્રયોગ એ શબ્દોનો સમૂહ છે જેનો શાબ્દિક અર્થ અલગ હોય છે અને લાક્ષણિક અર્થ અલગ હોય છે. તે ભાષાને વધુ રસપ્રદ અને અભિવ્યક્ત બનાવે છે.
- પેટમાં ફાળ પડવી: ખૂબ ચિંતા થવી.
- આકાશ પાતાળ એક કરવાં: ખૂબ જ મહેનત કરવી.
- મોંમાં મગ ભરવા: ચૂપ રહેવું.
3. સંયોજક (Conjunction)
બે શબ્દો, શબ્દસમૂહો કે વાક્યોને જોડતા શબ્દને સંયોજક કહેવાય છે. તે વાક્યને અર્થપૂર્ણ બનાવે છે.
- ઉદાહરણ: અને, પણ, પરંતુ, કે, અથવા, એટલે, કારણ કે, જેથી, જો-તો.
- રામ અને શ્યામ બગીચામાં ગયા.
- તે મહેનત કરે છે પણ પાસ થતો નથી.
4. લિંગ (Gender)
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં જાતિના આધારે નામના ત્રણ પ્રકાર છે:
| લિંગનો પ્રકાર | ઓળખ | ઉદાહરણ |
|---|---|---|
| પુલ્લિંગ (Masculine) | ‘કેવો?’ પ્રશ્ન પૂછવાથી જવાબ મળે. | છોકરો, પર્વત, સૂર્ય |
| સ્ત્રીલિંગ (Feminine) | ‘કેવી?’ પ્રશ્ન પૂછવાથી જવાબ મળે. | છોકરી, નદી, પૃથ્વી |
| નપુંસકલિંગ (Neuter) | ‘કેવું?’ પ્રશ્ન પૂછવાથી જવાબ મળે. | બાળક, પુસ્તક, ઘર |
5. સમાનાર્થી અને વિરોધી શબ્દો
- સમાનાર્થી શબ્દો: સમાન અર્થ ધરાવતા શબ્દો. જેમ કે, સૂર્ય – રવિ, ભાનુ; ફૂલ – પુષ્પ, સુમન.
- વિરોધી શબ્દો: વિરુદ્ધ અર્થ ધરાવતા શબ્દો. જેમ કે, દિવસ – રાત; સુખ – દુઃખ.
6. શુદ્ધ-અશુદ્ધ વાક્ય
વાક્યરચનામાં જોડણી, વ્યાકરણ અને વિરામચિહ્નોની ભૂલોને કારણે વાક્ય અશુદ્ધ બને છે. શુદ્ધ લેખન માટે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
- જોડણીની ભૂલ: ‘આશિર્વાદ’ (અશુદ્ધ) -> ‘આશીર્વાદ’ (શુદ્ધ)
- વ્યાકરણની ભૂલ: ‘મેં પાણી પીધું હતું.’ (શુદ્ધ) -> ‘મેં પાણી પીધી હતી.’ (અશુદ્ધ)
- પદક્રમની ભૂલ: ‘ગઈ કાલે હું શાળાએ ગયો હતો.’ (શુદ્ધ) -> ‘ગયો હતો હું શાળાએ ગઈ કાલે.’ (અશુદ્ધ)
વધારાના પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો:
- ‘માથું ખાવું’ – આ રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ શું થાય?
- ‘પૃથ્વી’ શબ્દનો સમાનાર્થી શબ્દ આપો.
- ‘મેં, તેં, અમે’ – આ કયા પ્રકારના સર્વનામ છે?
- ‘કબાટ’ શબ્દનું લિંગ ઓળખાવો.
- ‘મેં ચા પીધો.’ – આ વાક્ય શુદ્ધ કરો.
