7. જીવમાં જીવ આવ્યો MCQs Quiz | Class 10
આ Class X ગુજરાતી કાવ્ય (Poetry) Quiz, ‘7. જીવમાં જીવ આવ્યો’ પર આધારિત છે. આ ક્વિઝ સોનેટ કાવ્ય પ્રકાર, કવિ હરિ/હરિકૃષ્ણ પાઠક, ગણભાર 4, અને પાઠ 2 ને આવરી લે છે. ક્વિઝ પૂર્ણ કર્યા પછી, તમારો સ્કોર તપાસો અને જવાબો સાથેની PDF ડાઉનલોડ કરો.
વધારાની શૈક્ષણિક સામગ્રી: 7. જીવમાં જીવ આવ્યો
કાવ્યનો પરિચય: “જીવમાં જીવ આવ્યો” કાવ્ય હરિકૃષ્ણ પાઠક દ્વારા રચિત એક સુંદર સોનેટ છે. આ કાવ્ય ઉનાળાના આકરા તાપ પછી આવતા પ્રથમ વરસાદના આગમન અને તેનાથી સૃષ્ટિમાં આવતી તાજગી તથા સજીવતાનું વર્ણન કરે છે. કવિએ પ્રકૃતિના પરિવર્તનને અત્યંત જીવંત અને સંવેદનશીલ રીતે રજૂ કર્યું છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ:
- પ્રકૃતિ પ્રેમ: કવિનો પ્રકૃતિ પ્રત્યેનો ઊંડો પ્રેમ અને સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ આ કાવ્યમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
- વરસાદનું આગમન: ઉનાળાની દાહક ગરમી પછી વરસાદનું આગમન કેવી રીતે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં નવજીવનનો સંચાર કરે છે તેનું વર્ણન છે.
- સજીવ સૃષ્ટિ: ઝાડ, પાન, પશુ, પંખી, માનવી – સૌ કોઈ વરસાદના આગમનથી આનંદ અને રાહત અનુભવે છે. “જીવમાં જીવ આવ્યો” નો અર્થ જ થાય છે કે સુકાઈ ગયેલી, નિષ્પ્રાણ બનેલી સૃષ્ટિમાં ફરીથી પ્રાણ ફૂંકાયા.
- સોનેટ સ્વરૂપ: આ કાવ્ય 14 પંક્તિઓનું સોનેટ છે, જે ચોક્કસ છંદ અને કાવ્યરચનાના નિયમોને અનુસરે છે.
આવરી લેવાયેલા વિષયોનું વિવરણ:
- પ્રકાર: સોનેટ: સોનેટ એ 14 પંક્તિઓનું એક લઘુ કાવ્ય સ્વરૂપ છે. ગુજરાતીમાં આ સ્વરૂપ બળવંતરાય ઠાકોર દ્વારા પ્રચલિત થયું. “જીવમાં જીવ આવ્યો” માં કવિએ સોનેટની લાક્ષણિકતાઓને જાળવી રાખી છે, જેમાં વિચારનું ક્રમશઃ ઘનીકરણ અને અંતે ચોટદાર સમાપ્તિ જોવા મળે છે.
- કવિ: હરિ/હરિકૃષ્ણ પાઠક: હરિકૃષ્ણ રામચંદ્ર પાઠક (જન્મ: 1938) ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા કવિ અને સંપાદક છે. તેમના કાવ્યસંગ્રહોમાં ‘સૂરજ ક્યારે ઊગશે?’, ‘હાઈકુ’, ‘મરચી’, ‘કાચનો ગુંબજ’ વગેરે મુખ્ય છે. તેઓ પ્રકૃતિ અને માનવ સંવેદનાઓને સરળ અને સચોટ ભાષામાં રજૂ કરવા માટે જાણીતા છે.
- ગણભાર: 4: ‘ગણભાર’ શબ્દ છંદશાસ્ત્ર સાથે સંબંધિત છે, ખાસ કરીને માત્રામેળ છંદોમાં. ગણ એ ત્રણ અક્ષરોનો સમૂહ છે અને તેનો ભાર એટલે કે તેમાં રહેલી માત્રાઓની સંખ્યા. આ કાવ્યમાં પ્રયુક્ત છંદ (જેમ કે મંદાક્રાંતા, શાર્દૂલવિક્રીડિત જેવા મોટા છંદો) ચોક્કસ ગણરચના અને ભારને અનુસરે છે, જે કાવ્યને લય અને માધુર્ય આપે છે.
- લેસન: 2: આ કાવ્ય ધોરણ 10 ગુજરાતી પાઠ્યપુસ્તકના બીજા એકમમાં સમાવિષ્ટ હોઈ શકે છે (વર્ષ મુજબ બદલાઈ શકે છે).
ઝડપી પુનરાવર્તન:
- કાવ્ય: જીવમાં જીવ આવ્યો
- કવિ: હરિકૃષ્ણ પાઠક
- પ્રકાર: સોનેટ (14 પંક્તિઓ)
- વિષય: ઉનાળા પછી વરસાદનું આગમન અને પ્રકૃતિમાં નવજીવન
- મુખ્ય સંદેશ: પ્રકૃતિની પુનર્જીવન શક્તિ
વધારાના અભ્યાસ પ્રશ્નો:
અહીં “જીવમાં જીવ આવ્યો” કાવ્ય પર આધારિત કેટલાક વધારાના બહુવિકલ્પી પ્રશ્નો આપેલા છે, જે તમને તમારા જ્ઞાનને વધુ દ્રઢ કરવામાં મદદ કરશે:
-
વરસાદ આવતા પહેલા સૃષ્ટિ કેવી લાગતી હતી?
સાચો જવાબ: નિષ્પ્રાણ અને સુકાઈ ગયેલી
-
કયા છંદમાં ગણભારનું વિશેષ મહત્વ હોય છે?
સાચો જવાબ: અક્ષરમેળ છંદોમાં (જેમાં ગણરચના મહત્વની હોય)
-
“જીવમાં જીવ આવ્યો” શીર્ષકનો ભાવ શું સૂચવે છે?
સાચો જવાબ: લાંબા સમયની રાહત પછી પુનર્જીવન
-
સોનેટ કાવ્યનો મુખ્ય હેતુ શું હોય છે?
સાચો જવાબ: કોઈ એક વિચાર કે ભાવને 14 પંક્તિમાં વ્યક્ત કરવો
-
હરિકૃષ્ણ પાઠકનું કયું સાહિત્ય સ્વરૂપ હાઈકુ સાથે સંકળાયેલું છે?
સાચો જવાબ: કાવ્ય (તેમણે હાઈકુ કાવ્યો પણ લખ્યા છે)
