3. ઉપમન્યુ MCQs Quiz | Class 9
આ ક્વિઝમાં ધોરણ 9, ગુજરાતી (કોડ 010) વિષયના પૂરક વાંચન યુનિટના પાઠ ‘3. ઉપમન્યુ’ પર આધારિત બહુવિકલ્પી પ્રશ્નો (MCQs) છે. આ કથાવાર્તાના લેખક નાનાભાઈ ભટ્ટ છે. આ પાઠનો ગણભાર 5 અથવા 4 છે. બધા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી, ‘Submit Quiz’ બટન પર ક્લિક કરો અને તમારું પરિણામ જુઓ. તમે તમારા જવાબોની PDF પણ ડાઉનલોડ કરી શકો છો.
ઉપમન્યુ: પાઠની સમજૂતી
આ પાઠ ‘ઉપમન્યુ’ એ નાનાભાઈ ભટ્ટ દ્વારા લખેલી એક પ્રેરણાદાયક કથાવાર્તા છે. તે મહાભારતના આદિપર્વમાંથી લેવામાં આવી છે. આ કથા ગુરુ અને શિષ્ય વચ્ચેના અતૂટ સંબંધ, ગુરુભક્તિ, શ્રદ્ધા અને પરિશ્રમનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. ઉપમન્યુ નામનો એક શિષ્ય તેના ગુરુ ધૌમ્ય પ્રત્યે અપાર શ્રદ્ધા અને નિષ્ઠા ધરાવે છે. ગુરુ દ્વારા લેવાયેલી કઠોર પરીક્ષાઓમાં પણ તે અડગ રહે છે અને અંતે દેવોના વૈદ્ય અશ્વિનીકુમારોની કૃપાથી દિવ્ય જ્ઞાન અને દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ અને સારાંશ
- ગુરુનો આદેશ: ગુરુ ધૌમ્ય ઉપમન્યુને ગાયો ચરાવવાનું કામ સોંપે છે અને ભિક્ષા માંગીને જે મળે તે ગુરુને અર્પણ કરવાનો આદેશ આપે છે.
- ઉપમન્યુની નિષ્ઠા: ઉપમન્યુ દરરોજ ભિક્ષા માંગીને ગુરુને આપી દે છે. ગુરુ તેને તેમાંથી કંઈ પણ લેવાની મનાઈ કરે છે.
- ભૂખ અને પરીક્ષા: ભૂખથી પીડાતો ઉપમન્યુ ગાયોનું દૂધ પીવે છે, પછી દૂધના ફીણ ચાટે છે અને અંતે ભૂખ સહન ન થતાં આકડાનાં પાંદડાં ખાઈ લે છે.
- દ્રષ્ટિ ગુમાવવી: આકડાનાં પાંદડાં ઝેરી હોવાથી ઉપમન્યુ તેની આંખોની રોશની ગુમાવી દે છે અને એક કૂવામાં પડી જાય છે.
- અશ્વિનીકુમારોની કૃપા: ગુરુ તેને શોધતા આવે છે અને તેને દેવોના વૈદ્ય અશ્વિનીકુમારોની સ્તુતિ કરવા કહે છે. ઉપમન્યુની સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈને અશ્વિનીકુમારો તેને દ્રષ્ટિ પાછી આપે છે અને જ્ઞાનનું વરદાન આપે છે.
- બોધ: આ કથા શીખવે છે કે ગુરુ પ્રત્યેની સાચી શ્રદ્ધા અને કઠોર પરિશ્રમથી કોઈપણ મુશ્કેલી પાર કરી શકાય છે અને દૈવી કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
પાત્રો અને તેમનું મહત્વ
| પાત્ર | ભૂમિકા/મહત્વ |
|---|---|
| ઉપમન્યુ | એક આદર્શ, આજ્ઞાંકિત અને શ્રદ્ધાળુ શિષ્ય. |
| ધૌમ્ય ઋષિ | ઉપમન્યુના ગુરુ, જે શિષ્યની કઠોર પરીક્ષા લે છે. |
| અશ્વિનીકુમારો | દેવોના વૈદ્ય, જે ઉપમન્યુની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ તેને દ્રષ્ટિ આપે છે. |
ઝડપી પુનરાવર્તન (Quick Revision)
- પ્રકાર: કથાવાર્તા (મહાભારત આધારિત)
- લેખક: નાનાભાઈ ભટ્ટ
- મુખ્ય પાત્ર: ઉપમન્યુ
- ગુરુ: ધૌમ્ય ઋષિ
- મુખ્ય ઘટના: ભૂખને કારણે આકડાનાં પાન ખાવાથી દ્રષ્ટિ ગુમાવવી.
- સહાયક દેવ: અશ્વિનીકુમારો
- મુખ્ય બોધ: ગુરુભક્તિ, શ્રદ્ધા અને સમર્પણનું ફળ હંમેશા મીઠું હોય છે.
વધારાના પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો
- નાનાભાઈ ભટ્ટનું શિક્ષણ ક્ષેત્રે શું પ્રદાન હતું?
- ઉપમન્યુની કથા મહાભારતના કયા પર્વમાં આવે છે?
- ‘અપૂપ’ શબ્દનો અર્થ શું થાય છે જે અશ્વિનીકુમારોએ ઉપમન્યુને આપ્યો હતો?
- ઉપમન્યુએ ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન કેવી રીતે કર્યું?
- આ કથા આજના વિદ્યાર્થીઓને શું પ્રેરણા આપી શકે છે?
