14. મારું તારું MCQs Quiz | Class 9
અહીં ધોરણ IX ના ગુજરાતી (કોડ 010) વિષયના કાવ્ય એકમના પાઠ ’14. મારું તારું’ પર આધારિત MCQs ક્વિઝ છે. આ ક્વિઝ ગઝલ પ્રકાર, કવિ રાજેન્દ્ર શુક્લ અને કાવ્યના મુખ્ય ભાવોને આવરી લે છે. બધા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી, ‘Submit Quiz’ બટન પર ક્લિક કરો અને તમારું પરિણામ જુઓ. તમે તમારા જવાબોની PDF પણ ડાઉનલોડ કરી શકો છો.
કાવ્ય ‘મારું તારું’ નો અભ્યાસ
‘મારું તારું’ એ કવિ રાજેન્દ્ર શુક્લ દ્વારા રચિત એક સુંદર ગઝલ છે. આ કાવ્યમાં કવિએ ‘હું’ અને ‘તું’ ના ભેદને ઓગાળીને એકાત્મભાવ સાધવાની વાત કરી છે. કવિના મતે, આ સંસારમાં ‘મારું’ અને ‘તારું’ જેવી સંકુચિત ભાવનાઓને કારણે જ મનુષ્ય દુઃખી થાય છે. જો આ ભેદભાવ દૂર થઈ જાય તો જીવનનો સાચો આનંદ માણી શકાય છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ અને સમજૂતી
- અદ્વૈત ભાવ: કાવ્યનો કેન્દ્રીય વિચાર અદ્વૈતનો છે, જ્યાં જીવ અને શિવ, વ્યક્તિ અને બ્રહ્માંડ એક જ છે. કવિ શ્વાસ અને ઉચ્છવાસ, સૂરજ અને આકાશ જેવા ઉદાહરણો દ્વારા આ એકતા સમજાવે છે.
- ક્ષણનું મહત્વ: કવિ જીવનની દરેક પળને ‘સોનાના વરખ જેવી’ કહીને તેનું મહત્વ સમજાવે છે. તેઓ કહે છે કે ‘મારું-તારું’ કરવામાં આ અમૂલ્ય ક્ષણો વેડફાઈ જાય છે.
- સમર્પણ અને પ્રેમ: સાચો પ્રેમ અને ભક્તિ ત્યારે જ શક્ય બને છે જ્યારે વ્યક્તિ પોતાના અસ્તિત્વને ભૂલીને સમર્પિત થઈ જાય. કવિ ‘હું’ ને ઓગાળીને ‘તું’ માં ભળી જવાની વાત કરે છે.
- ગઝલ સ્વરૂપ: આ કાવ્ય ગઝલ સ્વરૂપમાં લખાયેલું છે. ગઝલના દરેક શેરમાં એક સ્વતંત્ર વિચાર હોય છે, છતાં સમગ્ર ગઝલ એક જ ભાવને વ્યક્ત કરે છે.
કવિ પરિચય: રાજેન્દ્ર શુક્લ
રાજેન્દ્ર શુક્લ ગુજરાતી સાહિત્યના એક પ્રતિષ્ઠિત કવિ અને ગઝલકાર છે. તેમની રચનાઓમાં ભારતીય આધ્યાત્મિક પરંપરા અને તત્વજ્ઞાનનો ઊંડો પ્રભાવ જોવા મળે છે. તેમની ભાષા સરળ છતાં ગહન અર્થવાળી હોય છે. ‘કોમલ રિષભ’, ‘સ્વ-વાચકની શોધમાં’ તેમના જાણીતા કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમને તેમના સાહિત્યિક પ્રદાન બદલ ‘નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ’ જેવા અનેક પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.
શબ્દાર્થ અને ભાવ
| શબ્દ/પંક્તિ | અર્થ અને ભાવ |
|---|---|
| મારું તારું કરતાં સદીઓ વીતી | અહંકાર અને સ્વાર્થમાં જીવનનો અમૂલ્ય સમય વેડફાઈ જાય છે. |
| શ્વાસોનું સરનામું પૂછે | જીવન અને મૃત્યુ એક જ સિક્કાની બે બાજુ છે, તેમાં કોઈ ભેદ નથી. |
| પળ મળી છે સોનાના વરખ જેવી | જીવનની દરેક ક્ષણ ખૂબ જ કિંમતી છે, તેને વ્યર્થ ન ગણવી. |
| હું અને તું એ ઓગળી જાય | અહંકાર અને ભેદભાવ દૂર થવાથી જ સાચી એકતા અને પ્રેમનો અનુભવ થાય છે. |
ઝડપી પુનરાવર્તન
- કાવ્ય: મારું તારું
- કવિ: રાજેન્દ્ર શુક્લ
- સાહિત્ય પ્રકાર: ગઝલ
- કેન્દ્રીય ભાવ: અદ્વૈત, એકાત્મભાવ, અહંકારનો ત્યાગ.
- મુખ્ય સંદેશ: ‘હું’ અને ‘તું’ ના ભેદને ભૂલીને જીવન જીવવાથી જ સાચો આનંદ મળે છે.
વધારાના અભ્યાસ માટે પ્રશ્નો
- કવિએ જીવનની સરખામણી કોની સાથે કરી છે?
- ‘શ્વાસ અને ઉચ્છવાસ’ ના ઉદાહરણ દ્વારા કવિ શું સમજાવવા માંગે છે?
- ‘મારું તારું’ શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચો.
- ગઝલના છેલ્લા શેરમાં કવિ કયો ભાવ વ્યક્ત કરે છે?
- આ કાવ્યમાંથી તમને જીવન જીવવા માટે કઈ પ્રેરણા મળે છે?
