14. જઠીબાઈ MCQs Quiz | Class 10
આ ક્વિઝ ધોરણ X, વિષય: ગુજરાતી (કોડ 010), યુનિટ: ગદ્ય (Prose) માટે છે, જે ’14. જઠીબાઈ’ વિષય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમાં પ્રકાર: લોકકથા, લેખક: દલેરાય કારાણી, ગણભાર: 4, અને પાઠ: 4 જેવા મુદ્દાઓ આવરી લેવામાં આવ્યા છે. બધા 10 બહુવિકલ્પી પ્રશ્નોનો પ્રયાસ કરો અને પછી તમારા પરિણામો જોવા માટે સબમિટ કરો. તમે તમારા જવાબોની PDF પણ ડાઉનલોડ કરી શકો છો.
૧૪. જઠીબાઈ – લોકકથાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ
પરિચય:
‘જઠીબાઈ’ એ ગુજરાતી સાહિત્યના લોકકથા પ્રકારનું એક સુંદર ઉદાહરણ છે, જે ધોરણ ૧૦ના અભ્યાસક્રમમાં સમાવિષ્ટ છે. આ વાર્તા દ્વારા ગ્રામ્યજીવન, સામાજિક મૂલ્યો, અને સ્ત્રીની સમજદારી તથા ચતુરાઈનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.
પ્રકાર: લોકકથા:
લોકકથા એટલે લોકસમુદાય દ્વારા કહેવાતી અને પેઢી દર પેઢી ઉતરી આવતી કથા. તેમાં કોઈ એક ચોક્કસ લેખક હોતો નથી, પરંતુ સમય જતાં વિવિધ લોકો દ્વારા તેમાં ઉમેરણ અને પરિવર્તન થતા રહે છે. લોકકથા એ સમાજની રૂઢિઓ, માન્યતાઓ, રીતરિવાજો, અને લોકજીવનનું પ્રતિબિંબ હોય છે. ‘જઠીબાઈ’ પણ આવી જ એક લોકકથા છે, જેમાં સામાન્ય લોકોના જીવનની કઠિનાઈઓ અને તેનો સામનો કરવાની તેમની હિંમત અને બુદ્ધિનો પરિચય થાય છે.
લેખક: દલેરાય કારાણી:
આ લોકકથાનું સંકલન અથવા પુનરાવર્તન દલેરાય કારાણી દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. દલેરાય કારાણી એક જાણીતા સાહિત્યકાર અને લોકસાહિત્યના સંશોધક હતા. તેમણે ગુજરાતી લોકસાહિત્યને એકત્રિત કરવામાં અને તેને પ્રગટ કરવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે. તેમની રચનાઓમાં ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ અને લોકજીવનની જીવંત ઝલક જોવા મળે છે.
વાર્તાનો સારાંશ:
‘જઠીબાઈ’ વાર્તા જઠીબાઈ નામના એક સમજદાર અને ચતુર સ્ત્રીના જીવન પર આધારિત છે. તે પોતાના પતિ અને પરિવારની મુશ્કેલીઓમાં હંમેશા પડખે ઊભી રહે છે અને પોતાની સૂઝબૂઝથી અનેક સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવે છે. વાર્તામાં જઠીબાઈની બુદ્ધિમત્તા, નિર્ણયશક્તિ અને સામાજિક પરિસ્થિતિઓને સમજવાની તેમની ક્ષમતા દર્શાવવામાં આવી છે. આ વાર્તા દ્વારા સ્ત્રીની શક્તિ અને મહત્વને ઉજાગર કરવામાં આવ્યું છે, જે તે સમયે સમાજમાં પ્રવર્તતી રૂઢિઓથી વિરુદ્ધ એક પ્રેરણાદાયક સંદેશ આપે છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ:
- **લોકકથાનું મહત્વ:** સમાજના સાંસ્કૃતિક વારસાનું જતન.
- **સ્ત્રી શક્તિ:** જઠીબાઈની બુદ્ધિ, ચતુરાઈ, અને સમસ્યા નિવારણ ક્ષમતા.
- **ગ્રામ્યજીવન:** તે સમયના ગ્રામ્ય સમાજની ઝલક.
- **સામાજિક મૂલ્યો:** પરસ્પર સહયોગ અને પરિવારનું મહત્વ.
ગણભાર: 4 અને પાઠ: 4:
આ પાઠને બોર્ડ પરીક્ષામાં 4 ગુણનો ગણભાર આપવામાં આવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે આ પાઠમાંથી પ્રશ્નો પૂછાવવાની સંભાવના રહેલી છે અને તે પરીક્ષા માટે મહત્વનો છે. ‘લેસન: 4’ તરીકે, તે અભ્યાસક્રમમાં ચોથા સ્થાને આવે છે, જે પાઠ્યપુસ્તકના ક્રમનું સૂચન કરે છે.
ઝડપી પુનરાવર્તન:
| પાઠનો મુદ્દો | વિશેષતા |
|---|---|
| **પ્રકાર** | લોકકથા |
| **લેખક** | દલેરાય કારાણી (સંકલન/પુનરાવર્તન) |
| **મુખ્ય પાત્ર** | જઠીબાઈ (સમજદાર અને ચતુર સ્ત્રી) |
| **મુખ્ય સંદેશ** | સ્ત્રી સશક્તિકરણ, બુદ્ધિમત્તા, અને સામાજિક સમજ |
| **મહત્વ** | લોકસાહિત્ય અને ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિનું પ્રતિક |
વધારાના અભ્યાસ પ્રશ્નો:
- જઠીબાઈ જેવી સ્ત્રી પાત્રો લોકકથામાં શા માટે મહત્વના હોય છે?
- આ વાર્તામાં કઈ સામાજિક સમસ્યાઓનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે?
- દલેરાય કારાણીના લોકસાહિત્યમાં યોગદાન વિશે ટૂંકમાં લખો.
- લોકકથા અને નવલકથા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?
- જઠીબાઈની વાર્તામાંથી તમે કયું જીવનમૂલ્ય શીખો છો?
