12. ઝબક જ્યોત MCQs Quiz | Class 10
ધોરણ X ના ગુજરાતી વિષય (કોડ 010) ના ગદ્ય વિભાગમાં ‘ઝબક જ્યોત’ વિષય પર આધારિત આ ક્વિઝ છે. આ ક્વિઝ એકાંકી પ્રકાર, કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી દ્વારા લિખિત, 4 ગુણભાર અને લેસન 5 ને આવરી લે છે. તમારા જ્ઞાનને ચકાસવા માટે 10 બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોના જવાબ આપો, પછી સબમિટ કરો અને તમારા પરિણામો સાથે PDF ડાઉનલોડ કરો.
ઝબક જ્યોત: એક વિસ્તૃત વિશ્લેષણ
પરિચય:
‘ઝબક જ્યોત’ એ ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રખ્યાત લેખક કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી દ્વારા લિખિત એક હૃદયસ્પર્શી એકાંકી છે. આ એકાંકી, જે ધોરણ 10 ના અભ્યાસક્રમનો એક ભાગ છે, તે ગરીબી અને નિરાશાના વિષયને અદ્ભુત રીતે રજૂ કરે છે. કૃતિનું નામ જ દર્શાવે છે કે આશાની એક ઝબકતી જ્યોત કેટલી નાજુક હોય છે અને તે કેવી રીતે બુઝાઈ શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ અને પાત્રો:
- લેખક કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી: તેમનો જન્મ 31 ઓક્ટોબર, 1911 ના રોજ ભાવનગર જિલ્લાના ઉમરાળા ગામમાં થયો હતો. તેઓ કવિ, નાટ્યકાર, પત્રકાર અને પ્રખર ગાંધીવાદી હતા. તેમના સાહિત્યમાં માનવતાવાદી દ્રષ્ટિકોણ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ‘ઝબક જ્યોત’ ઉપરાંત, ‘પીયુ ગોરીને દેશ’, ‘વડલો’ જેવા નાટકો પણ તેમના પ્રખ્યાત સર્જનો છે.
- પ્રકાર: એકાંકી: ‘ઝબક જ્યોત’ એ એકાંકી (એક અંકનું નાટક) છે. એકાંકી એ નાટ્યસાહિત્યનો એક એવો પ્રકાર છે જેમાં એક જ અંકમાં કોઈ એક પ્રસંગ, સંઘર્ષ કે ભાવને કેન્દ્રમાં રાખીને કથા રજૂ કરવામાં આવે છે. પાત્રોની સંખ્યા મર્યાદિત હોય છે અને સમયગાળો પણ ટૂંકો હોય છે, જેથી વાચક કે પ્રેક્ષક પર તાત્કાલિક અને સઘન અસર થાય.
- મુખ્ય પાત્ર: કિશોર: આ એકાંકીનું કેન્દ્રબિંદુ કિશોર નામનો એક ગરીબ બાળક છે. કિશોર એક નાનકડી દીવી સળગાવીને અભ્યાસ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પણ તેની આશા અને જીવનની જ્યોત ગરીબી અને ભૂખમરાને કારણે બુઝાઈ જાય છે.
- વાર્તાનો ભાવ: નારાયણભાઈ અને તેમની પત્નીના એકમાત્ર પુત્ર કિશોરના મૃત્યુની કરુણ અને ગરીબીથી ભરેલી વાર્તા છે. કિશોર પાણીમાં ડૂબી જવાથી મૃત્યુ પામે છે, જે તેમના માતા-પિતા માટે જીંદગીની છેલ્લી આશાનો દીવો બુઝાઈ જવા સમાન છે.
- સામાજિક સંદેશ: લેખક આ કૃતિ દ્વારા સમાજમાં પ્રવર્તતી ગરીબી, ભૂખમરો અને તેના કારણે બાળમૃત્યુની કરુણતા પર પ્રકાશ પાડે છે. તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે આર્થિક મુશ્કેલીઓ માનવીય સંબંધો અને આશાઓને પણ ખતમ કરી નાખે છે.
ઝબક જ્યોત: એક દ્રષ્ટિપાત
| પાત્ર | ભૂમિકા | મુખ્ય લક્ષણ |
|---|---|---|
| કિશોર | કથાનું કેન્દ્રબિંદુ, ગરીબ બાળક | આશાવાદી, અભ્યાસુ |
| નારાયણભાઈ | કિશોરના પિતા | ગરીબ, નિરાશ |
| કિશોરની માતા | કિશોરની માતા, પુત્રપ્રેમ | કરુણ, દુઃખી |
ઝડપી પુનરાવર્તન:
- ‘ઝબક જ્યોત’ એ કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી લિખિત એકાંકી છે.
- તે ગરીબી અને બાળમૃત્યુની કરુણતા દર્શાવે છે.
- કિશોર એ મુખ્ય પાત્ર છે, જે ગરીબીનો ભોગ બને છે.
- એકાંકી સમાજને ગરીબીના ગંભીર પરિણામો વિશે જાગૃત કરે છે.
- આશાની ‘ઝબક જ્યોત’ કેટલી ક્ષણભંગુર હોય છે તે દર્શાવે છે.
વધારાના અભ્યાસ પ્રશ્નો:
- કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીના અન્ય કયા એકાંકીઓ તમે જાણો છો?
- ‘ઝબક જ્યોત’ નામ શા માટે સાર્થક છે, તમારા શબ્દોમાં સમજાવો.
- આ એકાંકીમાંથી તમને કઈ સામાજિક સમસ્યાનું દર્શન થાય છે?
- કિશોરના માતા-પિતાની મનોવ્યથાનું વર્ણન કરો.
- આધુનિક સમયમાં ગરીબી અને બાળમૃત્યુને રોકવા માટે કયા પગલાં લઈ શકાય છે?
