1. છપ્પા MCQs Quiz | Class 9
This quiz is for Class IX students studying Gujarati (Code 010). It covers the unit કાવ્ય (Poetry) and the specific topic of છપ્પા, as written by the poet અખો. This lesson (લેસન: 3) has a weightage of 3 marks (ગુંણભાર: 3). Attempt all questions, submit your answers, and download the PDF answer sheet for your records.
Topic Explained: અખાના છપ્પા
અખા ભગત, જેઓ ‘અખો’ તરીકે વધુ જાણીતા છે, તે મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના એક મહાન જ્ઞાનમાર્ગી કવિ હતા. તેમના છપ્પા એ ગુજરાતી સાહિત્યનું અમૂલ્ય ઘરેણું છે. છપ્પા એ છ પંક્તિઓનું કાવ્યસ્વરૂપ છે, જેમાં અખો સમાજમાં પ્રવર્તતા દંભ, અજ્ઞાન, વહેમ અને રૂઢિચુસ્તતા પર તીવ્ર કટાક્ષ કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ (Key Points)
- કવિ પરિચય: અખાનો જન્મ અમદાવાદ પાસેના જેતલપુરમાં થયો હતો. તેઓ વ્યવસાયે સોની હતા. જીવનમાં બનેલી કેટલીક ઘટનાઓને કારણે તેમને સંસાર પરથી વૈરાગ્ય આવ્યો અને તેઓ જ્ઞાનના માર્ગે વળ્યા.
- છપ્પાનું સ્વરૂપ: છપ્પા એ છ ચરણ ધરાવતો કાવ્યપ્રકાર છે. તેમાં મુખ્યત્વે ચોપાઈ છંદનો ઉપયોગ થાય છે. અખાએ છપ્પા દ્વારા ગંભીર તત્વજ્ઞાનને સરળ અને સચોટ ભાષામાં રજૂ કર્યું છે.
- વિષયવસ્તુ: અખાના છપ્પાના કેન્દ્રમાં સામાજિક કુરીવાજો, ધાર્મિક આડંબર, જાતિભેદ અને બાહ્યાચાર પર પ્રહાર છે. તેમણે જ્ઞાન અને આત્મ-અનુભવને સર્વોપરી ગણાવ્યો છે.
- ભાષા શૈલી: અખાની ભાષા ગ્રામીણ અને તળપદી શબ્દોથી ભરપૂર છે, જે તેમના કટાક્ષને વધુ ધારદાર બનાવે છે. તેમની કહેવતો અને દૃષ્ટાંતો આજે પણ પ્રચલિત છે.
અખાના છપ્પામાં વ્યક્ત થતા વિચારો
| વિષય | વર્ણન |
|---|---|
| સામાજિક કટાક્ષ | સમાજમાં રહેલા ઢોંગી લોકો અને ખોટા રીતરિવાજોની ટીકા. |
| જ્ઞાનનો મહિમા | પુસ્તકિયા જ્ઞાન કરતાં અનુભવજન્ય જ્ઞાનને વધુ મહત્વ આપ્યું છે. |
| ઈશ્વરનું સ્વરૂપ | ઈશ્વર એક જ છે અને તેને પામવા માટે કોઈ બાહ્ય આડંબરની જરૂર નથી. |
| ભાષા અને અભિવ્યક્તિ | ભાષા કરતાં ભાવ અને અનુભૂતિને વધુ મહત્વ આપ્યું. |
ઝડપી પુનરાવર્તન (Quick Revision)
- કવિ: અખો
- સાહિત્ય પ્રકાર: છપ્પા
- પંક્તિઓ: 6
- મુખ્ય ભાવ: કટાક્ષ, જ્ઞાન, સમાજ સુધારણા
- ઉપનામ: જ્ઞાનનો વડલો
- મુખ્ય સંદેશ: બાહ્યાચાર છોડીને આત્મજ્ઞાન મેળવો.
વધારાના પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો
- અખાને “જ્ઞાનનો વડલો” તરીકે કોણે ઓળખાવ્યા?
- અખાના ગુરુનું નામ શું હતું?
- ‘એક મૂરખને એવી ટેવ, પથ્થર એટલા પૂજે દેવ’ – આ પંક્તિમાં અખો શું કહેવા માંગે છે?
- અખાએ પોતાના છપ્પામાં કઈ ભાષાનો પ્રયોગ કર્યો છે?
- અખાના જીવનનો કયો પ્રસંગ તેમના વૈરાગ્યનું કારણ બન્યો?
