ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9
క్లాస్: IX, సబ్జెక్ట్: తెలుగు తెలంగాణ (089), యూనిట్: వ్యాకరణం, టాపిక్: ఛందస్సు. ఈ క్విజ్లో మత్తేభ పద్య లక్షణాలను గుర్తించడం, గణ విభజనపై ప్రశ్నలు ఉంటాయి. క్విజ్ పూర్తి చేసిన తర్వాత మీ స్కోర్ను సబ్మిట్ చేసి, సరైన సమాధానాలతో కూడిన PDFను డౌన్లోడ్ చేసుకోండి.
ఛందస్సు మరియు మత్తేభము – వివరణ
పరిచయం:
ఛందస్సు అనేది తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యరచనకు సంబంధించిన నియమావళి. కవులు తమ భావాలను పద్యరూపంలో వ్యక్తీకరించడానికి ఈ ఛందస్సు నియమాలను పాటిస్తారు. ఛందస్సు పద్యానికి ఒక నిర్దిష్టమైన నడకను, శ్రావ్యతను ఇస్తుంది.
గురువు-లఘువులు:
ఛందస్సులో అక్షరాలను గురువు (S) మరియు లఘువు (I) అని రెండు రకాలుగా విభజిస్తారు.
- గురువు (S): దీర్ఘాక్షరాలు, ద్విత్వాక్షరాల ముందున్న అక్షరాలు, సంయుక్తాక్షరాల ముందున్న అక్షరాలు, సున్నా లేదా విసర్గతో కూడిన అక్షరాలు గురువులు.
- లఘువు (I): హ్రస్వాక్షరాలు (పొట్టి అక్షరాలు), ద్విత్వాక్షరాల ముందున్న అక్షరం గురువు అయిన తర్వాత మిగిలిన ద్విత్వాక్షరం లఘువు. సంయుక్తాక్షరాల ముందున్న అక్షరం గురువు అయిన తర్వాత మిగిలిన సంయుక్తాక్షరం లఘువు.
గణాలు:
గురువులు, లఘువుల సమూహాన్ని గణం అంటారు. ఇవి మూడు రకాలు:
- ఏకాక్షర గణాలు: గు (S), ల (I)
- ద్వ్యక్షర గణాలు: గగ (SS), గల (SI), లగ (IS), లల (II)
- మూడక్షర గణాలు (త్రిమాత్ర గణాలు): భ, జ, స, య, మ, త, ర, న
- మగణం (GGG)
- నగణం (LLL)
- భగణం (GLL)
- జగణం (LGL)
- రగణం (GLG)
- సగణం (LLG)
- తగణం (GGL)
- యగణం (LGG)
యతి మరియు ప్రాస:
- యతి: పద్య పాదంలోని మొదటి అక్షరానికి, నిర్ణీత స్థానంలోని అక్షరానికి మధ్య ఉండే మైత్రి (అక్షర సామ్యం).
- ప్రాస: పద్యం ప్రతి పాదంలోని రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండటం.
మత్తేభ పద్య లక్షణాలు:
మత్తేభము వృత్త పద్యాలలో ఒక ముఖ్యమైన రకం. దీని లక్షణాలు:
- ఇది నాలుగు పాదాలు గల పద్యం.
- ప్రతి పాదంలో 19 అక్షరాలు ఉంటాయి.
- గణ విభజన:
స,భ,ర,న,మ,య,గురువు- సగణం (LLG)
- భగణం (GLL)
- రగణం (GLG)
- నగణం (LLL)
- మగణం (GGG)
- యగణం (LGG)
- చివర ఒక గురువు (G)
- యతి స్థానం: ప్రతి పాదంలో 14వ అక్షరంపై యతి ఉంటుంది.
- ప్రాస నియమం: ప్రాస తప్పనిసరి. ప్రాసయతి కూడా చెల్లుతుంది.
మత్తేభ గణ విభజన పట్టిక:
| గణం | గురు-లఘువులు | అక్షరాల సంఖ్య |
|---|---|---|
| సగణం | ల ల గు (LLG) | 3 |
| భగణం | గు ల ల (GLL) | 3 |
| రగణం | గు ల గు (GLG) | 3 |
| నగణం | ల ల ల (LLL) | 3 |
| మగణం | గు గు గు (GGG) | 3 |
| యగణం | ల గు గు (LGG) | 3 |
| గురువు | గు (G) | 1 |
| మొత్తం | 19 |
క్విక్ రివిజన్:
- మత్తేభం 19 అక్షరాల వృత్త పద్యం.
- గణాలు: స, భ, ర, న, మ, య, గురువు.
- యతి: 14వ అక్షరం.
- ప్రాస: తప్పనిసరి. ప్రాసయతి చెల్లుతుంది.
అదనపు అభ్యాస ప్రశ్నలు:
- గురువు ఎన్ని మాత్రల కాలం?
- (అ) ఒక మాత్రా కాలం
- (ఆ) రెండు మాత్రల కాలం
- (ఇ) మూడు మాత్రల కాలం
- (ఈ) అర మాత్రా కాలం
- మూడు గురువులు వరుసగా వస్తే ఏ గణం ఏర్పడుతుంది?
- (అ) నగణం
- (ఆ) సగణం
- (ఇ) మగణం
- (ఈ) జగణం
- పద్య పాదంలో మొదటి అక్షరానికి, యతి స్థానంలోని అక్షరానికి మధ్య ఉండే మైత్రిని ఏమంటారు?
- (అ) ప్రాస
- (ఆ) యతి
- (ఇ) గణం
- (ఈ) వృత్తం
- మత్తేభం కాకుండా మరో వృత్త పద్యానికి ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
- (అ) కందం
- (ఆ) ద్విపద
- (ఇ) శార్దూలం
- (ఈ) తేటగీతి
- సగణం యొక్క గురు-లఘువుల అమరిక ఏమిటి?
- (అ) గు ల ల (GLL)
- (ఆ) ల గు గు (LGG)
- (ఇ) గు గు ల (GGL)
- (ఈ) ల ల గు (LLG)
Content created and reviewed by the CBSE Quiz Editorial Team based on the latest NCERT textbooks and CBSE syllabus. Our goal is to help students practice concepts clearly, confidently, and exam-ready through well-structured MCQs and revision content.