ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9

ఈ క్విజ్ Class IX, Subject TELUGU TELANGANA (089), Unit Grammar కొరకు తయారు చేయబడింది. ఈ క్విజ్ యొక్క ప్రధాన అంశం ఛందస్సు, ముఖ్యంగా ఉత్పలమాల – దాని నిర్మాణం, లక్షణాలు, గణవిభజన మరియు సరళమైన బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు. 10 ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చి ‘Submit Quiz’ బటన్ క్లిక్ చేసి మీ స్కోరును తెలుసుకోండి. మీరు మీ సమాధానాలతో కూడిన వివరణాత్మక PDFను కూడా డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.

ఛందస్సు మరియు ఉత్పలమాల పద్యం

ఛందస్సు అనేది పద్య రచనకు సంబంధించిన నియమాలను తెలియజేసే శాస్త్రం. పద్యం ఎలా ఉండాలి, అందులో ఎన్ని అక్షరాలు ఉండాలి, ఏ అక్షరం తర్వాత విరామం (యతి) ఉండాలి, అక్షరాల గురు-లఘువులు ఎలా ఉండాలి మొదలైన విషయాలను ఛందస్సు వివరిస్తుంది. తెలుగు పద్యాలలో వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు అనే మూడు రకాలు ఉన్నాయి.

ఉత్పలమాల పద్యం – లక్షణాలు మరియు నిర్మాణం

ఉత్పలమాల అనేది వృత్త పద్యాలలో ఒకటి. దీనికి కొన్ని నిర్దిష్టమైన లక్షణాలు ఉన్నాయి, వాటిని తెలుసుకోవడం ద్వారా ఈ పద్యాలను సులభంగా గుర్తించవచ్చు.

  1. అక్షరాల సంఖ్య: ఉత్పలమాల పద్యంలో ప్రతి పాదంలో (లైన్) 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
  2. గణ విభజన: దీని గణ విభజన చాలా ముఖ్యమైనది. ప్రతి పాదంలో వరుసగా ‘భ’, ‘ర’, ‘న’, ‘భ’, ‘భ’, ‘ర’, ‘వ’ అనే ఏడు గణాలు ఉంటాయి.
    • భ గణము: గురు లఘు లఘు (U I I)
    • ర గణము: గురు లఘు గురు (U I U)
    • న గణము: లఘు లఘు లఘు (I I I)
    • వ గణము: లఘు గురు (I U)
  3. యతి స్థానం: పద్య పాదంలోని 10వ అక్షరం యతి స్థానం. అనగా, మొదటి అక్షరానికి, 10వ అక్షరానికి మైత్రి (సమానత్వం) ఉండాలి.
  4. ప్రాస నియమం: ఉత్పలమాల పద్యంలో ప్రాస నియమం తప్పకుండా పాటించాలి. అనగా, ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండాలి.
  5. వృత్త జాతి: ఇది సంస్కృత వృత్తాలకు చెందినది.

ఉత్పలమాల గుర్తించడం ఎలా?

ఒక పద్యం ఉత్పలమాల అవునా కాదా అని గుర్తించడానికి ఈ కింది పద్ధతులు అనుసరించవచ్చు:

  • మొదట ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉన్నాయో లేదో లెక్కించాలి.
  • తరువాత, ప్రతి పాదంలోని అక్షరాలను గురు-లఘువులుగా విభజించి, భ, ర, న, భ, భ, ర, వ అనే గణాలు వరుసగా వచ్చాయో లేదో తనిఖీ చేయాలి.
  • 10వ అక్షరం యతి మైత్రిని పాటిస్తుందో లేదో చూడాలి.
  • రెండవ అక్షరం (ప్రాస) అన్ని పాదాలలో ఒకే విధంగా ఉందో లేదో గమనించాలి.

ఉదాహరణ పద్యం:
“శ్రీరామ నీనామ మేసువేళల జిహ్వకు మధురాక్షరంబులు…” (ఇది ఉత్పలమాలకు ఒక ఉదాహరణ)

శీఘ్ర పునశ్చరణ (Quick Revision):

  • అక్షరాలు: 20 (ప్రతి పాదంలో)
  • గణాలు: భ, ర, న, భ, భ, ర, వ
  • యతి: 10వ అక్షరం
  • ప్రాస: ఉంటుంది
  • జాతి: వృత్త పద్యం

మరిన్ని అభ్యాస ప్రశ్నలు (5 Extra Practice MCQs):

  1. ఉత్పలమాల పద్యానికి మరొక పేరు?
    1. శార్దూలం
    2. మత్తేభం
    3. చంపకమాల
    4. వృత్తం

    సరియైన సమాధానం: (d) వృత్తం

  2. “ర” గణంలో గురు లఘువులు ఏ విధంగా ఉంటాయి?
    1. గురు, లఘు, లఘు
    2. గురు, లఘు, గురు
    3. లఘు, గురు, లఘు
    4. లఘు, లఘు, గురు

    సరియైన సమాధానం: (b) గురు, లఘు, గురు

  3. ఉత్పలమాలలో యతి మైత్రిని పాటించకపోతే ఏమవుతుంది?
    1. పద్యం అందంగా ఉండదు
    2. పద్యం నియమబద్ధం కాదు
    3. అర్థం మారదు
    4. శ్రోతలకు కష్టం

    సరియైన సమాధానం: (b) పద్యం నియమబద్ధం కాదు

  4. కింది వాటిలో ఏది వృత్త పద్యం కాదు?
    1. ఉత్పలమాల
    2. చంపకమాల
    3. శార్దూలం
    4. కంద పద్యం

    సరియైన సమాధానం: (d) కంద పద్యం

  5. ఉత్పలమాలలో “వ” గణంలో ఎన్ని అక్షరాలు ఉంటాయి?
    1. ఒకటి
    2. రెండు
    3. మూడు
    4. నాలుగు

    సరియైన సమాధానం: (b) రెండు