ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9

ఛందస్సు: ఒక పరిచయం

ఛందస్సు అనేది తెలుగు పద్యాలకు ప్రాణం. పద్యం రాయడానికి లేదా అర్థం చేసుకోవడానికి ఛందస్సు నియమాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. ఇది అక్షరాల అమరిక, గురు-లఘువుల స్థానాలు, గణాలు, యతి, ప్రాస వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

గురు లఘువుల గుర్తింపు

• లఘువు (U): హ్రస్వాచ్చులు (అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ) మరియు వాటితో కూడిన హల్లులు (క, కి, కు మొదలైనవి). గురువు లేని చోట లఘువు అవుతుంది.
• గురువు (—):
  • దీర్ఘాచ్చులు (ఆ, ఈ, ఊ, ౠ, ఏ, ఐ, ఓ, ఔ) మరియు వాటితో కూడిన హల్లులు (కా, కీ, కూ మొదలైనవి).
  • సున్నా (‘ం’) తో కూడిన అక్షరం (కం).
  • విసర్గ (ః) తో కూడిన అక్షరం (అః).
  • పొల్లు హల్లుతో కూడిన అక్షరం (న్).
  • ద్విత్వాక్షరాలకు (అక్క – అ) ముందున్న అక్షరం.
  • సంయుక్తాక్షరాలకు (రత్న – ర) ముందున్న అక్షరం.

గణాలు

గురు లఘువుల సమూహాన్ని గణం అంటారు. మూడు అక్షరాల గణాలు ‘యమాత రాజభాన సలగం’ అనే సూత్రంతో గుర్తించబడతాయి. ఉదాహరణకు:

• య గణం (U— —)
• మ గణం (— — —)
• త గణం (— U —)
• ర గణం (— U —)
• జ గణం (U — U)
• భ గణం (— U U)
• న గణం (U U U)
• స గణం (U U —)

శార్దూల పద్యం: లక్షణాలు

శార్దూలం అనేది ఒక వృత్త పద్యం. వృత్త పద్యాలకు గణాలు, యతి, ప్రాస నియమాలు తప్పనిసరి. శార్దూల పద్యం యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి:

• ప్రతి పాదంలో అక్షరాలు: 19 అక్షరాలు ఉంటాయి.
• గణాల క్రమం: మ, స, జ, స, త, త, గ
• యతి స్థానం: ప్రతి పాదంలో 13వ అక్షరం యతి స్థానం. మొదటి అక్షరానికి 13వ అక్షరానికి మైత్రి ఉండాలి.
• ప్రాస నియమం: ఈ పద్యంలో ప్రాస నియమం తప్పనిసరి. (ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండాలి.)

శార్దూలంపై శీఘ్ర పునశ్చరణ

• శార్దూలం వృత్త పద్య రకానికి చెందినది.
• దీనికి 19 అక్షరాలు, ‘మ స జ స త త గ’ గణాలు ఉంటాయి.
• యతి మైత్రి 13వ అక్షరం వద్ద ఉంటుంది.
• ప్రాస నియమం కచ్చితంగా పాటించాలి.

మరిన్ని అభ్యాస ప్రశ్నలు

1. చంపకమాల పద్యంలో ఎన్ని అక్షరాలు ఉంటాయి?
2. ‘నల నిల తత గగ’ గణాలు ఏ పద్యానికి చెందినవి?
3. తెలుగు ఛందస్సులో ప్రధానంగా ఎన్ని రకాల పద్యాలు ఉన్నాయి?
4. గురు లఘువులను గుర్తించడానికి ఉపయోగించే సూత్రం ఏమిటి?
5. ప్రాస అంటే ఏమిటి? పద్యంలో దాని ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?