ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9
ఈ క్విజ్లో Class IX Telugu Telangana (089) Grammar Unit నుండి ఛందస్సు అనే అంశంపై ముఖ్యమైన బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా మత్తేభము లక్షణాలు మరియు గణ విభజన వంటి అంశాలు కవర్ చేయబడ్డాయి. క్విజ్ను పూర్తి చేసి మీ సమాధానాలను సమర్పించండి, ఆపై మీ ఫలితాలను వీక్షించడానికి మరియు సమాధానాల PDFను డౌన్లోడ్ చేసుకోవడానికి “Download Answer PDF” బటన్ను ఉపయోగించండి.
ఛందస్సు: ఒక వివరణాత్మక విశ్లేషణ
తెలుగు పద్యాలకు ప్రాణం పోసేది ఛందస్సు. ఇది పద్యాల నడకను, శ్రావ్యతను నియంత్రించే నియమాల సముదాయం. గురువు, లఘువుల అమరిక, యతి, ప్రాస స్థానాలు, గణాలు, పాదాలు వంటి అంశాలు ఛందస్సులో అంతర్భాగాలు.
ఛందస్సు ప్రాథమికాంశాలు
- గురువు (U): రెండు మాత్రా కాలం గల అక్షరం. దీర్ఘాచ్చులు, ద్విత్వాక్షరాలకు ముందున్న అచ్చులు, సంయుక్తాక్షరాలకు ముందున్న అచ్చులు, విసర్గతో కూడిన అచ్చులు, సున్నాతో కూడిన అచ్చులు గురువులు. ఉదాహరణ: కా, కీ, కెం, కౌ.
- లఘువు (I): ఒక మాత్రా కాలం గల అక్షరం. హ్రస్వాచ్చులు (అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ) లఘువులు. ఉదాహరణ: క, కి, కు, కృ.
- గణాలు: గురువు, లఘువుల కలయికతో ఏర్పడే సముదాయం. వీటిని రెండు అక్షరాల గణాలు (గణ, రగణ), మూడు అక్షరాల గణాలు (భగణం, జగణం, సగణం, యగణం, మగణం, నగణం, తగణం) మరియు నాలుగు అక్షరాల గణాలు (సూర్య గణాలు, ఇంద్ర గణాలు) గా విభజిస్తారు.
- యతి: పద్యపాదంలో మొదటి అక్షరానికి, పద్య లక్షణం ప్రకారం నియమించబడిన మరొక అక్షరానికి మధ్య ఉండే మైత్రి. ఈ అక్షరాలు పలికేటప్పుడు ఒకే విధంగా ఉండాలి లేదా కొన్ని సార్లు వేరే అక్షరాలతో కూడి ఉండవచ్చు.
- ప్రాస: పద్యపాదంలో రెండవ అక్షరం. అన్ని పాదాలలోనూ రెండవ అక్షరం ఒకే హల్లును కలిగి ఉండాలి, కాని ఆ హల్లుకు ముందున్న అచ్చు వేరుగా ఉండవచ్చు.
మత్తేభము
మత్తేభము తెలుగు ఛందస్సులో ఒక ముఖ్యమైన వృత్త పద్యం. దీనికి సంబంధించిన లక్షణాలను క్రింద చూడండి.
మత్తేభము లక్షణాలు
- ఇది ఒక వృత్త పద్యం.
- ప్రతి పాదంలోనూ 19 అక్షరాలు ఉంటాయి.
- గణ విభజన: స, భ, ర, న, మ, య, వ. (లేదా సభరణమయవ)
- యతి స్థానం: 11వ అక్షరం.
- ప్రాస నియమం ఉంటుంది. అంటే ప్రతి పాదంలోనూ రెండవ అక్షరం ఒకే హల్లును కలిగి ఉండాలి.
మత్తేభము గణ విభజన ఉదాహరణ
మత్తేభం గణాలకు గుర్తుపెట్టుకోవడానికి “సభరణమయవ” అనే సూత్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు. వీటి గణ స్వరూపం:
| గణం | లక్షణం | గురువు-లఘువుల అమరిక | గుర్తు |
|---|---|---|---|
| సగణం | లలగ | I I U | స |
| భగణం | గల్ల | U I I | భ |
| రగణం | గళగ | U I U | ర |
| నగణం | లలల | I I I | న |
| మగణం | గగగ | U U U | మ |
| యగణం | లగగ | I U U | య |
| వగణం | గురువు/లఘువు | U / I | వ |
ఈ గణాల అమరికతో 19 అక్షరాలు కలిగిన పద్య పాదం ఏర్పడుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Revision)
- ఛందస్సు పద్యాల నియమావళి.
- గురువు (U) దీర్ఘం, లఘువు (I) హ్రస్వం.
- గణాలు గురువు, లఘువుల సముదాయం.
- యతి పదంలో మొదటి అక్షర మైత్రి.
- ప్రాస ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరం ఒకే హల్లు.
- మత్తేభం: 19 అక్షరాలు, సభరణమయవ గణాలు, 11వ అక్షరం యతి.
అదనపు అభ్యాస ప్రశ్నలు (Extra Practice Questions)
- క్రింది వాటిలో ‘గురువు’ కాని అక్షరం ఏది?
(a) కా
(b) కి
(c) కొం
(d) శ్రీ - ‘తగణం’ యొక్క గణ స్వరూపం ఏది?
(a) UUU
(b) UUI
(c) IUI
(d) IIU - క్రింది వాటిలో ‘సూర్య గణం’ ఏది?
(a) మగణం
(b) నగణం
(c) సగణం
(d) హగణం - మత్తేభ పద్యంలో మొత్తం ఎన్ని గణాలు ఉంటాయి?
(a) 6
(b) 7
(c) 8
(d) 9 - పద్య పాదంలో రెండవ అక్షరాన్ని ఏమంటారు?
(a) యతి
(b) ప్రాస
(c) గణం
(d) లఘువు
Content created and reviewed by the CBSE Quiz Editorial Team based on the latest NCERT textbooks and CBSE syllabus. Our goal is to help students practice concepts clearly, confidently, and exam-ready through well-structured MCQs and revision content.