ఛందస్సు (IX) MCQs Quiz | Class 9

ఈ క్విజ్ క్లాస్ IX, సబ్జెక్ట్ TELUGU TELANGANA (089) కు సంబంధించినది. యూనిట్ ‘Grammar’ లోని ‘ఛందస్సు’ అంశంపై కేంద్రీకరించబడింది. ఇది ముఖ్యంగా ఉత్పలమాల యొక్క నిర్మాణం, లక్షణాలు, పద్యభేదాన్ని గుర్తించడం మరియు సరళమైన బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలను కవర్ చేస్తుంది. మీ జ్ఞానాన్ని పరీక్షించుకోవడానికి, క్విజ్‌ను పూర్తి చేసి, ‘Submit Quiz’ బటన్‌ను నొక్కండి. మీ ఫలితాలను సమీక్షించి, ‘Download Answer PDF’ బటన్ ద్వారా జవాబులతో కూడిన PDFను పొందవచ్చు.

ఛందస్సు మరియు ఉత్పలమాల: వివరణాత్మక గైడ్

తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యరచనకు నియమాలను నిర్దేశించే శాస్త్రాన్ని ఛందస్సు అంటారు. ఛందస్సు పద్యాలకు లయను, శ్రావ్యతను, నియమావళిని అందిస్తుంది. ఛందస్సులో ముఖ్యంగా వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు ఉంటాయి. ఈ విభాగంలో మనం వృత్త పద్యాలలో ఒకటైన ఉత్పలమాల గురించి వివరంగా తెలుసుకుందాం.

ఉత్పలమాల పద్యం: లక్షణాలు మరియు నిర్మాణం

ఉత్పలమాల ఒక సుప్రసిద్ధ వృత్త పద్యం. దీనికి సంబంధించిన కీలక లక్షణాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

  • గణ నిర్మాణం: ఉత్పలమాల పద్యం యొక్క ప్రతి పాదంలో (లైనులో) భ, ర, న, భ, భ, వ అనే ఆరు గణాలు మరియు ఒక లఘువు ఉంటుంది. దీనిని సంక్షిప్తంగా ‘భరణభభభరవ’ అని గుర్తుంచుకోవచ్చు.
  • అక్షర సంఖ్య: ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
  • యతి స్థానం: పద్యం యొక్క ప్రతి పాదంలో 1, 10వ అక్షరాలకు యతి మైత్రి (ప్రాసయతి) ఉంటుంది. అంటే మొదటి అక్షరానికి, పదవ అక్షరానికి శబ్ధసామ్యం ఉండాలి.
  • ప్రాస నియమం: ఉత్పలమాల పద్యానికి ప్రాస నియమం తప్పనిసరి. అనగా, ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండాలి.
  • గురు లఘువులు: ఉత్పలమాల పద్యం యొక్క గణ విభజన క్రింది విధంగా ఉంటుంది:
    • భగణం (భ): గురువు, లఘువు, లఘువు (U I I)
    • రగణం (ర): గురువు, లఘువు, గురువు (U I U)
    • నగణం (న): లఘువు, లఘువు, లఘువు (I I I)
    • భగణం (భ): గురువు, లఘువు, లఘువు (U I I)
    • భగణం (భ): గురువు, లఘువు, లఘువు (U I I)
    • వగణం (వ): గురువు, లఘువు (U I)
    • ఒక లఘువు (ల): లఘువు (I)

ఉత్పలమాల – ఇతర వృత్తాలతో పోలిక

తెలుగులో ఉత్పలమాలతో పాటు చంపకమాల, శార్దూలం, మత్తేభం వంటి ఇతర వృత్త పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రతి వృత్త పద్యానికి దానిదైన గణ నిర్మాణం, అక్షర సంఖ్య, యతి ప్రాస నియమాలు ఉంటాయి. ఈ తేడాలను అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా ఏ పద్యం ఏ వృత్తానికి చెందిందో గుర్తించవచ్చు.

ఉత్పలమాల పద్యం యొక్క విశ్లేషణ (పట్టిక)

పద్యం గణాలు అక్షర సంఖ్య యతి స్థానం ప్రాస నియమం
ఉత్పలమాల భ, ర, న, భ, భ, వ, (లఘువు) 20 10వ అక్షరం తప్పనిసరి

శీఘ్ర పునశ్చరణ (Quick Revision)

  • ఉత్పలమాల ఒక వృత్త పద్యం.
  • దీని గణ నిర్మాణం: భ, ర, న, భ, భ, వ, లఘువు.
  • ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
  • యతి స్థానం 10వ అక్షరం.
  • ప్రాస నియమం తప్పనిసరి.

అదనపు అభ్యాస ప్రశ్నలు

మీ అవగాహనను మరింత పెంపొందించుకోవడానికి క్రింది ప్రశ్నలకు ప్రయత్నించండి:

  1. ఉత్పలమాల పద్యంలో ఎన్ని భగణాలు ఉంటాయి?
  2. ‘భ, ర, న, భ, భ, వ, ల’ గణాలు ఏ పద్యానికి చెందినవి?
  3. ఉత్పలమాల పద్యంలో యతి స్థానం ఎక్కడ వస్తుంది?
  4. ఉత్పలమాలలో ప్రాస నియమం ఉంటుందా, ఉండదా?
  5. ఒక పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటే అది ఏ పద్యం కావడానికి అవకాశం ఉంది (ఉత్పలమాల లక్షణాల ప్రకారం)?